Choroba wieńcowa - objawy, przyczyny i leczenie. Jakie warto badania wykonać?

Czym jest choroba wieńcowa i jak wpływa na układ krążenia?

Choroba wieńcowa serca to zespół objawów polegających na niedostatecznym dostarczaniu tlenu i substancji odżywczych przez tętnice wieńcowe do serca. Polega na przewlekłym zwężeniu ściany tętnic, przy czym mięsień sercowy nie dostaje dostatecznej ilości tlenu dla prawidłowej pracy. Jeżeli jedna z tętnic zostanie na tyle zwężona, że przypływ przez nią stanie się niemożliwy, komórki serca mogą obumrzeć, co grozi śmiertelnym zawałem serca.

Omawiana przypadłość występuje w dwóch postaciach: stabilnej i niestabilnej. Stabilna (przewlekła) polega na zwężeniu światła tętnicy - może przejść w drugą fazę czyli niestabilną (ostrą), co ma miejsce w sytuacjach, w których światło tętnicy zostanie całkowicie zamknięte.

Konsekwencje choroby wieńcowej są następujące:

• zwężenie tętnic wieńcowych - w ścianach naczyń odkładają się blaszki miażdżycowe, a wraz z upływem czasu światło tętnicy robi się coraz węższe. Mniej krwi dociera do serca, szczególnie w trakcie wysiłku fizycznego;
• niedokrwienie mięśnia sercowego - serce otrzymuje przez tętnice wieńcowe zbyt mało tlenu i składników odżywczych, przez co nie może wydajnie pracować. Pojawia się charakterystyczny obraz kliniczny z bólem dławicowym w klatce piersiowej na czele;
• serce zaczyna słabnąć, co może prowadzić do zmniejszenia wydolności całego układu krążenia.

Najgroźniejszą konsekwencją choroby jest oczywiście całkowite zablokowanie przepływu krwi do serca, co skutkować może zawałem serca.

Najczęstsze objawy choroby wieńcowej

W dzisiejszych czasach dość powszechna jest chorobab wieńcowa. Objawy mogą wstępnie zostać mylnie wzięte za inną patologię, lecz doświadczony kardiolog dość szybko ustali trafne rozpoznanie, co pozwoli na wdrożenie odpowiedniego planu leczenia. Najbardziej charakterystycznym i najczęściej występującym objawem jest ból dławicowy, tzw. dławica piersiowa (uczucie ucisku, gniecenia, pieczenia lub ciężaru za mostkiem, nasila się przy wysiłku, a ustępuje po odpoczynku).

Dość typowe są również: duszności, zmęczenie, osłabienie, kołatanie serca, nudności, zgaga, dyskomfort w nadbrzuszu, zimne poty. Objawy alarmowe to: silny, narastający ból w klatce piersiowej trwający ponad kilka minut, ból nieustępujący po odpoczynku, duszność w spoczynku. Wymagają pilnej pomocy, ponieważ mogą wskazywać na groźny zawał serca.

Przyczyny i czynniki ryzyka rozwoju choroby

Jeśli została zdiagnozowana u nas choroba wieńcowa, przyczyny i czynniki ryzyka powinny być znane każdemu pacjentowi. W zdecydowanej większości przypadków choroba ma podłoże miażdżycowe, czyli rozwija się wskutek powstawania blaszek miażdżycowych w obrębie naczyń wieńcowych odpowiadających za dotlenienie i odżywienie serca. Ich obecność powoli prowadzi do zwężenia świata naczyń i upośledzenia dopływu krwi do serca. Może też nastąpić oderwanie się blaszki miażdżycowej i zatkanie jednej z tętnic wieńcowych doprowadzając do zawału serca.

Czynnikami ryzyka choroby wieńcowej są przede wszystkim:

• palenie papierosów;
• niieodpowiednia dieta zawierająca dużą liczbę kalorii, a także tłuszczów zwierzęcych (nasyconych);
• podwyższony poziom „złego” cholesterolu (LDL), zwłaszcza przy jednoczesnym obniżeniu „dobrego” cholesterolu (HDL);
• podwyższone stężenie trójglicerydów;
• spożywanie alkoholu;
• niektóre choroby przewlekłe, zwłaszcza takie jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze;
• niski poziom codziennej aktywności fizycznej;
• obciążenie rodzinne chorobami serca.

Pewną rolę odgrywa też wiek. Największe ryzyko choroby wieńcowej pojawia się po 60. roku życia.

Badania diagnozujące chorobę wieńcową – co warto wykonać?

Jeśli problemem jest choroba wieńcowa, leczenie zawsze powinno zostać poprzedzone szczegółową diagnostyką i oceną, jak zaawansowana jest przypadłość i czy jednocześnie nie występują u pacjenta inne choroby czy powikłania, które mogą wpłynąć na plan leczenia. Diagnostyką zajmuje się lekarz kardiolog.

Kluczowe badania diagnostyczne przy podejrzeniu (ale i monitorowaniu postępów leczenia) to przede wszystkim:

• EKG spoczynkowe -  rejestruje elektryczną pracę serca. Może wykazać niedokrwienie, przebyte zawały, zaburzenia rytmu serca;
• EKG wysiłkowe, czyli tzw. próba wysiłkowa - rejestruje pracę serca podczas wysiłku na bieżni lub rowerku. Ujawnia więc niedokrwienie, które nie jest widoczne w spoczynku;
• EKG Holter - rejestruje pracę serca w ciągu 24 godzin, dzięki czemu pozwala na ocenę jego funkcjonowania zarówno podczas spoczynku, jak i ćwiczeń, pracy, domowych obowiązków czy snu;
• ECHO serca - ukazuje z dużą dokładnością budowę i pracę serca w czasie rzeczywistym, umożliwia ocenę kurczliwości mięśnia sercowego, jak również może pokazać słabiej ukrwione obszary tego narządu;
• badania krwi - przy chorobie wieńcowej sprawdza się najczęściej parametry takie jak glukoza, lipidogram, czynniki stanu zapalnego (OB i CRP), enzymy sercowe (troponiny).

Jeśli powyższe badania wyjdą nieprawidłowo, pacjent może zostać skierowany na rozbudowaną diagnostykę, na którą składa się tomografia komputerowa tętnic wieńcowych (angio-TK) oraz koronarografia (badanie inwazyjne, umożliwiające natychmiastowe wykonanie zabiegu w obrębie tętnic wieńcowych, jeśli zajdzie taka potrzeba).

Leczenie choroby wieńcowej – dostępne metody

Jak leczyć chorobę wieńcową i czy w ogóle jest ona wyleczalna w pełni? Celem leczenia choroby wieńcowej jest poprawa jakości życia oraz poprawa rokowania. Istnieją dwa podstawowe sposoby leczenia choroby wieńcowej: farmakoterapia oraz rewaskularyzacja — przezskórna bądź chirurgiczna. Zwraca się również uwagę na modyfikację odwracalnych czynników ryzyka, takich jak: 

1. zaprzestanie palenia tytoniu;
2. zmniejszenie masy ciała;
3. stosowanie diety śródziemnomorskiej lub innej zbilansowanej diety kardiologicznej;
4. regularna aktywność fizyczna.

Dodatkowo należy dążyć do optymalnej terapii chorób współistniejących, zwłaszcza nadciśnienia tętniczego i cukrzycy. Modyfikacja stylu życia przy chorobie wieńcowej jest zdecydowaną podstawą. Dopiero później rozważa się uzupełnienie tych działań farmakoterapią, gdzie największą popularnością cieszą się: kwas acetylosalicylowy, statyny, b-adrenolityki oraz inhibitory konwertazy angiotensyny.

Rewaskularyzacja powinna być ostatecznością. Złotym standardem jest wciąż angioplastyka wieńcowa. W jej przebiegu przez tętnicę (najczęściej promieniową) wprowadza się cewnik, a w miejscu zwężenia rozpręża się balonik. Następnie zakłada się stent, który utrzymuje naczynie otwarte. Efektem jest szybkie przywrócenie przepływu krwi. Alternatywę stanowi pomostowanie aortalno‑wieńcowe, gdzie kardiochirurg pomija zwężone miejsce, umieszczając w naczyniach wieńcowych fragment żyły lub tętnicy własnej pacjenta, tym samym tworząc nowe źródło krwi dla serca.

Czego nie wolno przy chorobie wieńcowej? Zdecydowanie zabronione jest palenie papierosów, nagły i wysoce intensywny wysiłek fizyczny, silny stres i nagłe emocje oraz przejadanie się, zwłaszcza tłustymi daniami. Dodatkowo należy unikać nagłych zmian temperatur oraz alkoholu. 

Jak zapobiegać chorobie wieńcowej na co dzień?

Na występowanie i profilaktykę choroby wieńcowej mamy realny wpływ. Najważniejsze są:

• zdrowa, zbilansowana dieta, najlepiej śródziemnomorska lub obfitująca w owoce i warzywa oraz źródła białka, węglowodanów złożonych i kwasów tłuszczowych Omega 3;
• systematyczna aktywność fizyczna - rekomenduje się minimum 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo oraz 2 treningi siłowe w tygodniu;
• unikanie używek, zwłaszcza wyrobów tytoniowych, alkoholu i nadmiaru kawy;
• ograniczenie spożycia soli w diecie;
• picie co najmniej 1,5 l wody dziennie;
• stabilizacja ewentualnie występujących chorób przewlekłych;
• kontrola stresu, nauka technik relaksacyjnych i ewewntualna współpraca z psychoterapeutą, jeśli to nie pomaga;
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
• regularne badania kontrolne.

W Polsce, według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, w latach 2014–2016 odnotowano 117 tysięcy zgonów z powodu choroby niedokrwiennej serca, co stanowiło 10,1% łącznej liczby zgonów odnotowanej w tym okresie w Polsce. Warto więc dbać o efektywną jej profilaktykę, ponieważ wciąż stanowi realny problem medyczny.

Bibliografia

1. Frycz-Kurek A., Buchta P., Szkodziński J., Stabilna choroba wieńcowa — epidemiologia, diagnostyka, wybór postępowania, Choroby Serca i Naczyń 2008, tom 5, nr 3, 125–133.
2. Gołdyn R., Choroba wieńcowa - przyczyny, czynniki ryzyka, leczenie farmakologiczne i inwazyjne, Kraków 2016.