PSA – na czym polega badanie PSA, kiedy i jak się do niego przygotować?

Spis treści

• Co to jest badanie PSA całkowite?
• Badanie PSA – całkowite normy
• Badanie PSA wolne
• Co może wpływać na wynik badania PSA?
• Co oznacza podwyższone PSA?
• Badanie PSA – kiedy i jak często je wykonywać?
• Badanie PSA – jak się przygotować?
• FAQ - Najczęściej zadawane pytania

Co to jest badanie PSA całkowite?

PSA (ang. Prostate Specific Antigen) jest białkiem, wytwarzanym przez komórki nabłonka prostaty i stamtąd uwalnianym do krwi. Jest wysoce specyficznym markerem stanów fizjologicznych i patologicznych prostaty. Pomiar PSA całkowitego (ang. total PSA, tPSA) jest badaniem wykorzystywanym w diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu przerostu prostaty i raka prostaty. 

Mówiąc inaczej, poziom całkowitego PSA jest wskaźnikiem różnego rodzaju zmian w obrębie gruczołu krokowego, w tym raka prostaty, który jest drugim najczęściej występującym nowotworem u mężczyzn po raku płuc. Badanie tPSA wykonywane jest z próbki krwi żylnej pacjenta.

Badanie PSA – całkowite normy

Analiza wyniku poziomu PSA całkowitego powinna być dokonana przez lekarza, który poza samym wynikiem uwzględnienia dodatkowe czynniki, takie jak wiek, choroby towarzyszące czy wyniki uzyskane z innych badań. Ponieważ stężenie antygenu PSA zmienia się wraz z wiekiem, wyodrębniono 4 grupy wiekowe:

• od 40. do 49. r.ż. ‒ 1,5 ng/ml;
• od 50. do 59. r.ż. ‒ 2,5 ng/ml;
• od 60. do 69. r.ż. ‒ 4,5 ng/ml;
• od 70. do 79. r.ż. ‒ 7,5 ng/ml.

Powszechnie uważa się, że PSA całkowite na poziomie 4-10 ng/ml wymaga dalszej diagnostyki w kierunku różnego typu zmian w obszarze prostaty. Natomiast stężenie powyżej 10,0 ng/ml łączy się z 67% prawdopodobieństwem raka prostaty.

Badanie PSA wolne

Zdecydowana większość enzymu PSA obecnego we krwi występuje w formie związanej z białkami osocza. Część PSA niezwiązana określana jest jako PSA wolne i stanowi od 5 do 40% PSA całkowitego (tPSA). Stosunek wolnego PSA do PSA związanego zmniejsza się w przypadku rozwoju raka prostaty. 

Pojawiają się wówczas nieprawidłowo wysokie poziomy wolnego PSA. Uważa się, że wolne PSA jest bardziej czułym markerem raka prostaty niż tPSA. Zwykle lekarz zleca badanie PSA wolne w przypadku, gdy stężenie tPSA we krwi jest podwyższone, a badanie per rectum nie wykazuje niepokojących zmian.

Co może wpływać na wynik badania PSA?

Podwyższone stężenie PSA nie zawsze oznacza rozwój raka prostaty. Na wynik badania może wpływać wiele czynników związanych zarówno z fizjologią organizmu, jak i innymi schorzeniami gruczołu krokowego. Wyższe wartości PSA mogą występować w przypadku:

• łagodnego przerostu prostaty;
• stanu zapalnego gruczołu krokowego;
• przebytych urazów okolicy miednicy. 

Znaczenie mają również niedawno wykonane badania lub zabiegi dotyczące układu moczowo-płciowego. Należy pamiętać, że poziom PSA wzrasta wraz z wiekiem, dlatego interpretacja wyniku zawsze powinna to uwzględniać.

Co oznacza podwyższone PSA?

Nieprawidłowy wynik badania PSA jest wskazaniem do pogłębienia diagnostyki, jednak sam w sobie nie pozwala na postawienie rozpoznania. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić ponowne oznaczenie PSA lub wykonanie badań obrazowych, takich jak przezodbytnicze USG lub rezonans magnetyczny. 

Może zdecydować także o biopsji gruczołu krokowego, która pozostaje podstawową metodą potwierdzenia raka prostaty. W wybranych przypadkach wykorzystuje się również nowoczesne, nieinwazyjne badania, takie jak płynna biopsja prostaty. 

Badanie PSA – kiedy i jak często je wykonywać?

Zaleca się, aby każdy mężczyzna po 50. r.ż. oznaczał stężenie tPSA w surowicy krwi regularnie, czyli raz w roku. Mężczyźni z grupy podwyższonego ryzyka (nowotwory prostaty w wywiadzie rodzinnym) powinni wykonywać to badanie corocznie od 40. r.ż. Skierowanie na to badanie wydawane jest także Pacjentom niezależnie od wieku, doświadczających objawów wskazujących na powiększenie prostaty (np. trudności i zaburzenia w oddawaniu moczu, ból).

W Salve możesz także umówić się na USG prostaty oraz USG prostaty przez powłoki brzuszne.

Badanie PSA – jak się przygotować?

Zaleca się wykonywać badanie rano, na czczo. Badania tPSA nie należy wykonywać po zabiegach i diagnostyce fizykalnej prostaty, do której zalicza się:

• biopsję prostaty;
• USG urologiczne;
• badanie per rectum. 

Na dwa dni przed badaniem należy unikać intensywnej aktywności seksualnej i fizycznej, która powoduje ucisk prostaty (np. jazda na rowerze). U pacjentów hospitalizowanych i przebywających długo w pozycji leżącej może wystąpić czasowo obniżony poziom tPSA.

FAQ - Najczęściej zadawane pytania

Czego nie wolno robić przed badaniem PSA?

Przed oznaczeniem PSA należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego powodującego ucisk prostaty, np. jazdy na rowerze, oraz aktywności seksualnej przez dwa dni przed badaniem. Badanie najlepiej wykonać rano, na czczo. Nie powinno się go również wykonywać bezpośrednio po biopsji prostaty, badaniu per rectum czy USG urologicznym.

Jakie objawy daje stan zapalny prostaty?

Stan zapalny prostaty może powodować trudności i zaburzenia podczas oddawania moczu oraz dolegliwości bólowe. Objawy te są jednymi z przesłanek do wykonania diagnostyki gruczołu krokowego, w tym oznaczenia stężenia PSA.

Czy podwyższony wynik PSA oznacza raka prostaty?

Podwyższone stężenie PSA może mieć różne przyczyny i nie zawsze świadczy o nowotworze. Na wynik wpływają m.in. łagodny przerost prostaty, stan zapalny czy wiek pacjenta. Z tego względu nieprawidłowy wynik wymaga dalszej diagnostyki oraz interpretacji przez lekarza.