Kreatynina - co to jest, kiedy ją badać i jak interpretować wyniki?

Czym jest kreatynina i jaka jest jej rola w organizmie?

Jeśli planujemy oceniać, na jakim poziomie znajduje się w naszym organizmie kreatynina, co to jest i dlaczego jest tak istotna to podstawowe informacje, z którymi powinniśmy się zapoznać. Kreatynina to organiczny związek chemiczny powstający wskutek rozpadu fosfokreatyny. W warunkach fizjologicznych u zdrowych osób jest ona w całości wydalana przez nerki. Wzrost jej stężenia w surowicy krwi stanowi istotny i czuły wskaźnik niewydolności nerek. 

W diagnostyce medycznej spore znaczenie ma również ocena wskaźnika GFR, czyli wielkości przesączania kłębuszkowego. Określa się go na podstawie wskaźnika oczyszczania osocza z endogennej kreatyniny, czyli tak zwanego klirensu kreatyniny. 

Podsumowując, kreatynina to produkt uboczny metabolizmu mięśni, powstający głównie z rozpadu kreatyny. Organizm produkuje ją w stałej ilości, zależnie od masy mięśniowej człowieka. Nerki następnie filtrują ją z krwi i usuwają wraz z moczem, w związku z czym jej poziom jest kluczowym wskaźnikiem pracy nerek.

Kiedy warto badać poziom kreatyniny?

Kiedy badać kreatyninę i jakie są ku temu najważniejsze powody? Badania poziomu kreatyniny z reguły nie są rutynowe, jak ma to miejsce przy morfologii krwi obwodowej, lipidogramie czy innych parametrach rekomendowanych do kontroli raz w roku. Zwykle, aby lekarz zlecił ocenę kreatyniny, muszą wystąpić ku temu konkretne wskazania. Są nimi przeważnie:

• podejrzenie chorób nerek, a więc występowanie objawów takich jak pienienie się moczu, ciemny, mętny lub krwisty mocz, bardzo małe lub bardzo duże objętości moczu, częstsze oddawanie moczu, szczególnie nocą, dodatni objaw Goldflama oraz ból okolicy lędźwiowej (niepochodzący od kręgosłupa);
• obrzęki kończyn dolnych - gdy nerki nie filtrują prawidłowo płynów, opuchlizny pojawiają się najsilniej i w pierwszej kolejności w obrębie kostek, stóp i całych kończyn dolnych, później zaś na twarzy, powiekach i dłoniach;
• wysokie ciśnienie tętnicze krwi, skoki ciśnienia tętniczego - nerki regulują gospodarkę wodno-elektrolitową, zatem ich schorzenia i patologie mogą prowadzić do nadciśnienia (i odwrotnie, nadciśnienie może uszkadzać nerki);
• bóle w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, ponieważ to właśnie tam znajduje się anatomiczny rzut nerek w płaszczyźnie strzałkowej;
• niespecyficzne objawy ogólne, które bezpośrednio nie wskazują na problemy nerkowe, lecz mogą się z nimi wiązać (zwłaszcza jeśli inne badania diagnostyczne wychodzą prawidłowo) - na przykład utrata apetytu, nagłe osłabienie i przewlekłe zmęczenie, nudności, zaburzenia koncentracji.

Chcąc dokładnie ocenić nerki, warto wykonać podstawowe badania: kreatyninę, eGFR i ogólne badanie moczu. Dodatkowo regularne badanie kreatyniny jest szczególnie ważne u osób z grup ryzyka chorób nerek, a więc u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, chorobami serca, chorobami autoimmunologicznymi, długotrwałym stosowaniem leków obciążających nerki.

Normy kreatyniny – jak interpretować wyniki?

Jeśli badana jest kreatynina, normy mają tu ogromne znaczenie. Oczywiście każdorazowo na karcie wyników są udostępniane normy danego laboratorium medycznego, warto się tym kierować, ponieważ mogą nieco różnić się w zależności od użytej metody diagnostycznej w danej placówce medycznej. Należy wiedzieć, że dokładne normy zależą od wieku, płci i masy mięśniowej. Z reguły prezentuje się to następująco:

• kobiety - około 0,5–1,1 mg/dl;
• mężczyźni - około 0,6–1,3 mg/dl.

W przypadku dzieci i seniorów normy te powinny być niższe. Jeśli wykonuje się badanie kreatynina, co to jest, już wiemy, a jak interpretować uzyskane wyniki? Interpretacją zawsze powinien zajmować się lekarz zlecający badanie (nefrolog, lekarz rodzinny lub inny specjalista). Wszystko dlatego, że w niektórych przypadkach kreatynina może wyjść jedynie nieznacznie w odstępstwie od normy, a mimo tego pacjent wymaga leczenia - wszystko zależy od tego, jak wyjdą również inne badania. Muszą więc one zostać zinterpretowane wspólnie.

Co może powodować podwyższoną lub obniżoną kreatyninę?

Wstępnie podwyższona kreatynina może sugerować:

• upośledzoną filtrację nerek (najczęściej ostra lub przewlekła niewydolność);
• odwodnienie;
• choroby nerek;
• duże spożycie mięsa lub suplementację kreatyną;
• dużą masę mięśniową.

Wszystko zależy oczywiście od tego, jak mocno jest ona podwyższona, jakie ewentualnie objawy zgłasza pacjent, jaki styl życia prowadzi, jak wygląda jego sylwetka oraz od wielu innych czynników. 

Dla porównania, obniżone wartości kreatyniny mogą wskazywać na:

• niską masę mięśniową, niedożywienie, anemię;
• wyniszczenie;
• ciążę;
• dietę ubogą w białko.

Nie sposób na podstawie wyłącznie badań panelu nerkowego znaleźć dokładnie przyczynę problemu. Dlatego podkreśla się znaczenie współpracy z doświadczonym nefrologiem, który ukierunkuje pacjenta na dalsze badania obrazowe i efektywnie zinterpretuje wszystkie uzyskane wyniki, stawiając trafną diagnozę. 

Znaczenie badania kreatyniny w profilaktyce chorób nerek

Kreatynina jest produktem metabolizmu mięśni, który nerki muszą skutecznie filtrować, aby zachować ogólnie dobry stan zdrowia całego organizmu. Jej poziom we krwi jest jednym z najczulszych wskaźników funkcji nerek, dlatego też podkreśla się, że badanie kreatyniny jest podstawowym testem diagnostycznym w ocenie zdrowia tych istotnych narządów wewnętrznych.

Choroby nerek rozwijają się bezobjawowo przez wiele lat, dlatego są szczególnie niebezpieczne. Gdy wystąpią niepokojące objawy, mogą mieć już dość zaawansowane stadium, trudne do wyleczenia zachowawczo. Wczesne wykrycie zaburzeń filtracji pozwala zatrzymać lub spowolnić rozwój choroby. Wydłuża to życie chorego, umożliwia niekiedy nawet całkowite wyleczenie choroby. Tym bardziej warto dokonać oceny kreatyniny, że badanie jest szybkie, tanie i wymaga jedynie pobrania krwi.

Jeśli zlecono kreatynina badanie, ile kosztuje taka diagnostyka? Otóż pacjent może uzyskać skierowanie od lekarza na badania w ramach NFZ, wówczas wszystko przebiega nieodpłatnie. Może też zdecydować się na badanie prywatne. To koszt rzędu 15-20 zł.

Bibliografia

1. Posielężna B., Polańska D., Kreatynina, kwas moczowy, Biblioteka Główna Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.
2. Solnica B., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2019.