Zdrowie w podróży samolotem - jak zapobiegać zakrzepicy?

Spis treści:

Zakrzepica w samolocie – kto jest najbardziej narażony?

Ryzyko zakrzepicy w samolocie zawsze jest wyższe, niż podczas przebywania na powierzchni Ziemi, ponieważ:

• dłuższy czas przebywamy w jednej pozycji siedzącej, często bez możliwości rozprostowania nóg i dłuższego spaceru, co pogarsza krążenie krwi i sprawia, że krew z kończyn dolnych nie może tak efektywnie odpływać ku górze;
• powietrze w samolocie jest suche, przez co znacznie łatwiej o odwodnienie. Niskie nawodnienie organizmu zagęszcza krew i zwiększa ryzyko tworzenia się zakrzepów;
• miejsce ma ucisk na naczynia krwionośne - w związku z siedzącą, przykurczoną pozycją oraz brakiem przestrzeni.

Nie ma natomiast naukowych dowodów, jakoby to właśnie zmiana ciśnienia atmosferycznego wpływa na ryzyko zakrzepów. Kto jest natomiast najbardziej narażony w samolocie na to? W grupie ryzyka znajdują się zwłaszcza osoby lecące bardzo długo, powyżej 8 godzin, pacjenci z wcześniej zdiagnozowaną zakrzepicą, wrodzonymi zaburzeniami krzepnięcia, po operacjach, kobiety ciężarne i w połogu, kobiety stosujące antykoncepcję hormonalną, osoby otyłe, jak również pacjenci z chorobami przewlekłymi (np. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze).

Długie loty a ryzyko zakrzepów – jak się chronić?

Aby chronić się przed zakrzepami lub zminimalizować ich ryzyko, przed podróżą samolotem warto:

• udać się na spacer, zrobić trening, aktywować łydki, rozciągnąć się - innymi słowy pobudzić krew do krążenia;
• wypić dużo wody;
• ograniczyć spożycie kofeiny i alkoholu oraz zrezygnować z palenia papierosów;
• wybrać luźną, nie uciskającą odzież, szersze buty;
• rozważyć założenie pończoch uciskowych przy dłuższych lotach trwających powyżej 8 godzin.

Dodatkowo w niektórych przypadkach stosuje się leki przeciwzakrzepowe, jednak wyłącznie przy wyraźnych wskazaniach, nie profilaktycznie „na wszelki wypadek”. 

Obrzęk i ból nóg po podróży – czy to powód do niepokoju?

Specyficzne środowisko panujące w kabinie samolotu, uwarunkowania osobnicze oraz nikła świadomość problemu sprawiają, że żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, będąca skutkiem wielogodzinnej podróży, nie należy do rzadkości. Mimo to nie ma konkretnych danych na temat epidemiologii tej choroby. Jest to zapewne spowodowane faktem, iż niejednokrotnie objawy pojawiają się kilka tygodni po przylocie. Zdarza się niestety, że pierwszym widocznym a zarazem śmiertelnym symptomem jest zator tętnicy płucnej.

W większości przypadków obrzęk i ból nóg po wylądowaniu nie są dolegliwościami niepokojącymi. Szczególnie gdy:

1. obrzęk dotyczy obu nóg;
2. uczucie ciężkości mija po kilku godzinach lub na drugi dzień;
3. pomaga ruch i uniesienie nóg.

Objawy alarmujące, które z pewnością powinny wzbudzić niepokój, to:

• obrzęk dotyczy tylko jednej nogi;
• obrzęk jest bardzo duży i bolesny;
• pojawia się ból łydki, który ma tendencję do nasilania się w trakcie chodzenia lub przy ucisku;
• występuje zaczerwienienie lub ocieplenie skóry;
• łydka jest napięta, „twarda”.

Wówczas zawsze warto skonsultować się z lekarzem. 

Profilaktyka zakrzepicy przed lotem – praktyczne wskazówki

Jak zapobiegać zakrzepicy żylnej w sposób skuteczny i bezpieczny? Profilaktyka zakrzepicy na co dzień i w długiej perspektywie czasu składa się przede wszystkim z następujących elementów:

• dbanie o systematyczną aktywność fizyczną, szczególnie taką, w której pracują mięśnie łydek;
• w trakcie pracy siedzącej wykonywanie częstych przerw na spacer i zmianę pozycji ciała;
• picie odpowiedniej ilości wody każdego dnia;
• rzucenie palenia papierosów oraz unikanie spożywania alkoholu;
• unikanie ciągłego siedzenia ze skrzyżowanymi nogami;
• częste, codzienne spacerowanie;
• zdrowa, zbilansowana dieta.

Z kolei profilaktyka typowo samolotowa obejmuje:

• założenie luźnego ubrania na czas lotu, unikając zwłaszcza ciasnych skarpet, ściągaczy w spodniach, ciasnych nogawek;
• częste przerwy od siedzenia w samolocie, np. by przejść się do toalety;
• napinanie łydek, krążenie stopami, prostowanie kolan (jeśli pozwala nam na to miejsce) podczas lotu;
• sięganie po wodę co 20 minut, by nawodnić organizm.

Po wyjściu z samolotu warto dodatkowo udać się na spacer i wykonać kilka prostych ćwiczeń w pełnym zakresie ruchów w stawach (np. skłony, krążenia biodrami, rozciąganie łydek, wspięcia na palce, przysiady).

Konsultacja lekarska przed podróżą w Salve – kiedy warto ją rozważyć?

Pacjenci z chorobami przewlekłymi lub zwiększonym ryzykiem zakrzepicy mogą skorzystać z konsultacji lekarskiej w placówkach medycznych Salve. Pracujący tu specjaliści zlecą i przeanalizują badania laboratoryjne krwi, w razie potrzeb wykonają USG Doppler żył kończyn dolnych, jak również dobiorą odpowiednie postępowanie, farmakoterapię czy zalecenia. Taka konsultacja jest wskazana również u kobiet ciężarnych i w połogu, które muszą skorzystać z tej opcji transportu, a także u pacjentów przyjmujących leki wpływające na krzepliwość krwi.

Wizytę można umówić osobiście, telefonicznie lub za pośrednictwem formularza online. Dbanie o zdrowie i bezpieczeństwo podróży powinno być priorytetem dla każdego. 

Bibliografia

1. Gattermayer B., Spannbauer A., Czy pasażerowie lotów transatlantyckich i pracownicy służby zdrowia znają zagadnienie economy class syndrome i profilaktyki przeciwzakrzepowej?, Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne, 2/2013.
2. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.
3. https://www.gov.pl/web/uw-warminsko-mazurski/zakrzepica---co-mozna-zrobic-aby-jej-zapobiec---sroda-z-profilaktyka-w-ow-nfz.