Badania przed operacją – dlaczego są tak ważne dla bezpieczeństwa Pacjenta?

Jakie badania trzeba wykonać przed operacją?

To, jakie badania muszą zostać wykonane przed zbliżającą się operacją, zależy przede wszystkim od rodzaju tej operacji, planowanego znieczulenia, wieku pacjenta i jego ogólnego stanu zdrowia. Można je podzielić na następujące grupy:

• badania laboratoryjne krwi - w standardzie przedoperacyjnym bada się między innymi elektrolity, czynniki stanu zapalnego, morfologię, układ krzepnięcia, grupę krwi, poziom glukozy oraz inne specyficzne parametry zależnie od planowanego zabiegu (np. panel wątrobowy przed operacjami wątroby);
• badania obrazowe - zwłaszcza EKG, ale nierzadko i inne, takie jak np. tomografia komputerowa jamy brzusznej przed operacjami w obrębie brzucha bądź rezonans magnetyczny kolana przed artroskopią tego stawu;
• badania wirusologiczne - np. HBV, HCV, HIV, zależnie od rodzaju zabiegu i wymagań szpitala;
• badanie stomatologiczne - wykonuje się je po to, aby wykryć i wyleczyć ewentualne ogniska zakażenia w jamie ustnej, które mogłyby spowodować powikłania po zabiegu.

Zawsze to jednak lekarz prowadzący decyduje i zleca badania, które muszą zostać wykonane. Warto o to dopytać, jeśli mamy jakiekolwiek wątpliwości. 

Dlaczego ocena stanu zdrowia jest kluczowa?

U osób ogólnie zdrowych wykonanie badań przedoperacyjnych pozwala sprawdzić, czy rzeczywiście nie ma ukrytych ognisk zapalnych lub patologicznych w organizmie, które mogłyby negatywnie wpłynąć na przebieg operacji lub późniejsze gojenie. U osób przewlekle chorych badania sprawdzają, czy dana choroba nie znajduje się w fazie zaostrzenia i czy jest stabilna, umożliwiając tym samym kwalifikację do zabiegu.

Z kolei badania obrazowe pomagają lekarzowi zaplanować każdy etap operacji. Dzięki nim wiemy,  które dokładnie miejsce powinno zostać zoperowane, jak duża jest zmiana patologiczna, jakie metody zabiegu sprawdzą się najlepiej. Dodatkowo to właśnie od wyników badań zależy dobór rodzaju i dawki leku znieczulającego. 

Konsultacje specjalistyczne przed zabiegiem

Przed planowanym zabiegiem operacyjnym u osób przewlekle chorych bardzo ważne są specjalistyczne badania z lekarzem prowadzącym. Przykładowo pacjent z cukrzycą powinien skonsultować się z diabetologiem, pacjent z nadciśnieniem tętniczym powinien udać się do swojego kardiologa, natomiast pacjent z chorobą reumatyczną - do reumatologa.

Konsultacje specjalistyczne obniżają ryzyko powikłań podczas znieczulenia i operacji, umożliwiają sprawne ustabilizowanie chorób przewlekłych (np. czasowo zmieniając farmakoterapię), pomagają zaplanować bezpieczny przebieg zabiegu i rekonwalescencję. 

Ocena ryzyka operacyjnego

Mianem oceny ryzyka operacyjnego określamy dokładne przeanalizowanie, czy planowana procedura chirurgiczna będzie przy aktualnym stanie zdrowia pacjenta bezpieczna i obarczona niskim ryzykiem powikłań. Bada się przede wszystkim:

• ogólny stan zdrowia pacjenta - a więc parametry takie jak wiek, masa ciała, wydolność fizyczna, ogólna kondycja;
• choroby współistniejące - ich etap, zaawansowanie, istniejące objawy i konsekwencje, przyjmowane leki;
• wyniki badań - laboratoryjnych, obrazowych i innych;
• historię medyczną - wcześniejsze znieczulenia i reakcje organizmu na nie, powikłania wcześniejszych operacji, choroby w najbliższej rodzinie, trudności z intubacją.

Tutaj nad pacjentem czuwa często cały zespół interdyscyplinarny. Oczywiście wszystkim kieruje chirurg, który daną operację wykona, lecz współpracuje on ze specjalistami innych dziedzin medycznych (jeśli pacjent choruje przewlekle) oraz z lekarzem anestezjologiem (odpowiedzialnym za znieczulenie pacjenta do operacji). 

Jak wyniki wpływają na decyzję o zabiegu?

Jeśli pacjent znajduje się w odpowiedniej kondycji, a wyniki badań wyszły prawidłowo, zabieg odbędzie się w sposób planowany. Jednak w niektórych sytuacjach lekarz podejmuje decyzję o odroczeniu operacji. Zwłaszcza wtedy, gdy:

• w badaniach krwi zostaną wykryte ostre stany zapalne, odchylenia od norm, zaburzenia krzepnięcia krwi;
• ciśnienie tętnicze jest znacząco podwyższone, co potwierdzają kolejne badania;
• zauważa się brak stabilizacji choroby przewlekłej.

W takich sytuacjach warto najpierw wyleczyć problem podstawowy, a dopiero później przeprowadza się planowaną operację. W innym razie znacząco wzrasta ryzyko niepowodzeń i powikłań. 

Zdarza się również, że wyniki badań nie skłaniają do odroczenia operacji, lecz zmieniają jej przebieg. Mogą sprawić, że lekarz zdecyduje się na inne znieczulenie (np. miejscowe zamiast ogólnego), zmieni zakres operacji lub wskaże konieczność bardziej zaawansowanej opieki pooperacyjnej. 

Co może opóźnić operację?

Opóźnienie operacji w dniu jej wykonania najczęściej wiąże się z koniecznością powtórzenia badań lub nieco dokładniejszej diagnostyki. Niekiedy pojawiają się też kwestie niezależne od pacjenta, np. opóźnienia na sali operacyjnej lub chwilowy brak dostępu do anestezjologa. 

Drugą kwestią jest opóźnienie operacji w dłuższej perspektywie czasu, a więc jej przesunięcie na całkiem inny termin. Tutaj przyczynami mogą być: złe wyniki badań, wykrycie problemów zdrowotnych wymagających ustabilizowania, nieodstawienie przez pacjenta leków rozrzedzających krew, brak wymaganych badań lub konsultacji specjalistycznych. Wówczas warto porozmawiać z lekarzem o dalszym postępowaniu. 

Bibliografia

1. Wallner G., Richter P., Skoczylas T., Banasiewicz T., Chirurgia. Podręcznik dla studentów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2025.
2. https://szpital.siedlce.pl/attachments/e27676678409d744d1c616d2e8a71d8750c44fa1.pdf.
3. https://www.uck.katowice.pl/uploads/files/ZABIEGPRZEWODPOKARMOWY4.pdf.