Badania przed rozpoczęciem terapii hormonalnej - co warto wykonać?

W skrócie: 

• Terapia hormonalna polega na uzupełnianiu niedoborów hormonów lub modyfikowaniu ich działania w organizmie, zawsze zgodnie z indywidualnymi potrzebami pacjenta.
• Przed rozpoczęciem leczenia konieczna jest odpowiednia diagnostyka, która pozwala ocenić stan zdrowia, dobrać właściwy rodzaj terapii i zmniejszyć ryzyko powikłań.
• Leczenie wymaga regularnego monitorowania, w tym kontroli poziomu hormonów i innych parametrów, aby ocenić skuteczność terapii oraz w razie potrzeby zmodyfikować leczenie.

Spis treści:

• Na czym polega terapia hormonalna?
• Jakie badania należy wykonać przed leczeniem?
• Dlaczego diagnostyka jest kluczowa dla bezpieczeństwa?
• Kto kwalifikuje do terapii?
• Jak monitoruje się leczenie?
• Jak wygląda proces w Salve?

Na czym polega terapia hormonalna?

Terapia hormonalna polega na podawaniu hormonów z zewnątrz (w formie leków, iniekcji itd.) albo na modyfikowaniu ich działania w organizmie, aby osiągnąć określony efekt leczniczy. W zależności od sytuacji może oznaczać różne działanie, np.:

• uzupełnianie niedoboru hormonów - np. hormonów tarczycy czy hormonów płciowych w przebiegu niedoczynności tarczycy czy PCOS;
• hamowanie działania określonych hormonów - stosowane m.in. w niektórych chorobach, by łagodzić lub eliminować ich objawy i modulować przebieg;
• zmianę poziomu hormonów płciowych - np. w terapii afirmującej płeć lub podczas starania się o potomstwo, jeśli przyczyną niepłodności są zaburzenia hormonalne;
• leczenie objawów menopauzy - poprzez estrogen, czasem w połączeniu z progesteronem.

Leki hormonalne zawsze powinny być dobierane indywidualnie przez lekarza. Nie należy samodzielnie zmieniać dawek, zakończyć leczenia lub go wydłużać. Może to przyczynić się do licznych, poważnych konsekwencji zdrowotnych. 

Jakie badania należy wykonać przed leczeniem?

Zbiór badań przed rozpoczęciem terapii hormonalnej w dużej mierze zależy od tego, jaki cel ma mieć terapia, u kogo jest wykonywana oraz jakie leki mają być stosowane. Dlatego zleca je zawsze lekarz po zapoznaniu się z danym przypadkiem. Często są to jednak: 

• morfologia krwi obwodowej;
• poziom hormonów, które mają być modyfikowane - np. hormony tarczycy, hormony płciowe, hormony przysadki mózgowej itd.;
• próby wątrobowe;
• panel nerkowy;
• parametry krzepnięcia krwi.

Zawsze należy oznaczyć też ryzyko sercowo-naczyniowe, ponieważ zewnętrzne zmiany poziomu hormonów mogą przyczyniać się do nasilania objawów kardiologicznych, jeśli u pacjenta występują takie choroby.

Dlaczego diagnostyka jest kluczowa dla bezpieczeństwa?

Wstępna diagnostyka przed rozpoczęciem leczenia hormonalnego to podstawa, by ocenić, czy dane leczenie będzie dla pacjenta nie tylko skuteczne, ale i bezpieczne. Niektóre choroby lub zaburzenia mogą zwiększać ryzyko powikłań podczas terapii hormonalnej, ponadto zapotrzebowanie na hormony jest indywidualne. Nawet dwie osoby z tą samą patologią mogą wymagać innej dawki lub innego leku. Badania wstępne pomagają to ustalić.

Diagnostyka przed leczeniem to również w pewnym sensie ustalenie punktu wyjścia do terapii. Wyniki poziomu hormonów, morfologii, parametrów wątroby czy lipidogramu dają lekarzowi wartości, z którymi można później porównywać wyniki nowe i modyfikować leczenie. Sprawdza się, czy organizm prawidłowo reaguje na leczenie i czy nie skutkuje ono rozwojem powikłań, takich jak np. zakrzepy czy zaburzenia metaboliczne.

Kto kwalifikuje do terapii?

Terapia hormonalna może być prowadzona w różnych przypadkach. Najczęściej kwalifikują się:

• kobiety podczas menopauzy, by łagodzić objawy tego okresu;
• mężczyźni przy niedoborach testosteronu i kobiety przy niedoborach estrogenów, starający się o potomstwo;
• pacjenci z przewlekłymi chorobami endokrynologicznymi, np. zespołem Gravesa-Basedowa, niedoczynnością i nadczynnością tarczycy, PCOS, chorobą Hashimoto, cukrzycą, niewydolnością przysadki mózgowej, ginekomastią itd.

Kwalifikacja do terapii zawsze powinna być poprzedzona badaniami krwi.

Jak monitoruje się leczenie?

Leczenie hormonami powinno być okresowo monitorowane, by upewniać się, że wszystko przebiega prawidłowo, cel zostaje uzyskany, nie występują działania niepożądane związane z danymi lekami. To ważne nawet jeśli wcześniej wykonana była diagnostyka i u pacjenta nie wykryto przeciwwskazań do terapii hormonalnej bądź jakichkolwiek innych chorób. 

W zależności od terapii kontroluje się m.in. stężenia odpowiednich hormonów (zwłaszcza tych, które są uzupełniane), morfologię, próby wątrobowe, lipidy czy parametry metaboliczne. Na każdej wizycie kontrolnej lekarz ponownie ocenia ryzyko powikłań. Należy pamiętać, że terapia hormonalna nie zastępuje standardowej profilaktyki, zatem pomimo wizyt kontrolnych monitorujących leczenie hormonalne, pacjent powinien pamiętać o klasycznych badaniach profilaktycznych (np. morfologia, glukoza, lipidogram raz w roku czy badanie ginekologiczne corocznie w przypadku kobiet).

Częstotliwość wizyt monitorujących leczenie hormonalne ustalana jest wspólnie z lekarzem. Początkowo może to być wizyta po 3 miesiącach od rozpoczęcia farmakoterapii, później po 6 miesiącach, by ostatecznie - jeśli wszystko jest w porządku - ustalić coroczne kontrole.

Jak wygląda proces w Salve?

Dobór terapii hormonalnej i jej monitorowanie przeprowadzane są w placówkach medycznych Salve w Łodzi oraz w Warszawie. Pracują tu doświadczeni lekarze endokrynolodzy, ginekolodzy i inni specjaliści, którzy kompleksowo i holistycznie podchodzą do każdego pacjenta. Przykładają szczególną uwagę do dokładnej interpretacji badań i szczegółowego wywiadu zdrowotnego z pacjentem. 

Wystarczy zapisać się na pierwszą wizytę przez wygodny formularz online, osobiście lub telefonicznie. Na wizycie lekarz, po rozmowie, dobierze badania diagnostyczne i na kolejnej wizycie na ich podstawie ustali dalsze postępowanie. Jeśli to konieczne, skieruje również pacjenta do odpowiedniego specjalisty na dodatkową konsultację.

Bibliografia:

1. Bińkowska M., Jakiel G., Terapia hormonalna okresu menopauzy - przezskórna droga podania, Przegląd Menopauzalny, 4/2012.
2. Suchecka-Rachoń K., Rachoń D., Rola hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet w okresie pomenopauzalnym, Choroby Serca i Naczyń 2005, tom 2, nr 3, 115–124.
3. Paszkowski T., Bińkowska M., Dębski R., Krzyczkowska-Sendrakowska M., Skrzypulec-Plinta V., Zgliczyński W., Hormonalna terapia menopauzalna w pytaniach i odpowiedziach - poradnik dla lekarzy różnych specjalności, Przegląd Menopauzalny, 18/2019.

Pytania i odpowiedzi

Jakie badania należy wykonać przed rozpoczęciem terapii hormonalnej?

Zakres badań przed rozpoczęciem terapii hormonalnej zależy od celu leczenia, stanu zdrowia Pacjenta oraz rodzaju planowanej terapii. Lekarz może zlecić m.in. morfologię krwi, oznaczenie odpowiednich hormonów, próby wątrobowe, parametry nerkowe, badania krzepnięcia oraz ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego. Dokładny zestaw badań zawsze ustalany jest indywidualnie.

Czy badania przed terapią hormonalną wykonuje się na czczo?

To zależy od rodzaju zleconych badań. Niektóre oznaczenia laboratoryjne mogą wymagać pobrania krwi na czczo, dlatego przed badaniem warto sprawdzić zalecenia dotyczące konkretnego panelu lub skonsultować je z lekarzem.

Czy zakres badań różni się u kobiet i mężczyzn?

Tak, zakres badań może się różnić, ponieważ zależy m.in. od płci, celu terapii, występujących zaburzeń hormonalnych oraz rodzaju leków, które mają być zastosowane. Inne oznaczenia mogą być potrzebne np. przy terapii menopauzalnej, niedoborze testosteronu, zaburzeniach tarczycy czy leczeniu związanym z płodnością.

Jak długo są ważne wyniki badań przed terapią hormonalną?

Nie ma jednego uniwersalnego okresu ważności wszystkich wyników. Ich aktualność ocenia lekarz, biorąc pod uwagę rodzaj badania, stan zdrowia Pacjenta oraz planowane leczenie. Jeśli od wykonania badań minęło dużo czasu lub stan zdrowia uległ zmianie, lekarz może zlecić ich ponowne wykonanie przed rozpoczęciem terapii.