Badanie endoskopowe – jak wygląda i co pozwala wykryć?

W skrócie

• Endoskopia umożliwia dokładną ocenę wnętrza narządów za pomocą cienkiego przewodu wyposażonego w kamerę i źródło światła.
• Badanie ma nie tylko znaczenie diagnostyczne, ale pozwala również pobrać wycinki do badań lub usunąć niektóre zmiany chorobowe.
• Endoskopię wykorzystuje się m.in. do oceny przełyku, żołądka, jelita grubego, dróg oddechowych, układu moczowego i narządów rodnych.
• Procedura jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym, sedacji lub znieczuleniu ogólnym, dzięki czemu jest komfortowa dla pacjenta.
• Dzięki endoskopii można wykryć m.in. stany zapalne, wrzody, polipy, zmiany nowotworowe oraz źródła krwawień.
  
  

Spis treści

• Czym jest badanie endoskopowe?
• Jakie narządy można zbadać podczas endoskopii?
• Jak przebiega badanie endoskopowe?
• Czy endoskopia jest bolesna?
• Jakie znieczulenie stosuje się podczas endoskopii?
• Co można wykryć dzięki endoskopii?

Czym jest badanie endoskopowe?

Badanie endoskopowe polega na dokładnym obejrzeniu wnętrza danego narządu, najczęściej przełyku, żołądka, dwunastnicy i jelita grubego (ale również zatok, ucha środkowego itd.) za pomocą cienkiej, giętkiej rurki zakończonej kamerą i źródłem światła. Po wprowadzeniu jej do narządu lekarz na ekranie znajdującym się przed nim może oglądać poszczególne struktury, zapisywać ich zdjęcia do dokumentacji medycznej, a przy konkretnych wskazaniach nawet pobierać tkanki do badań histopatologicznych.

To badanie diagnostyczne, ale jednocześnie procedura terapeutyczna. Wszystko przez to, że za pomocą równie giętkiego endoskopu można wprowadzać do tkanek narzędzia robocze, którymi następnie usuwa się patologiczne zmiany. Najczęściej usunięte zmiany są biopsją, którą oddaje się do wnikliwych badań laboratoryjnych. 

Jakie narządy można zbadać podczas endoskopii?

W trakcie endoskopii najczęściej ogląda się przełyk, żołądek i wstępną część dwunastnicy, wówczas badanie zwie się gastroskopią. Oglądanie odbytnicy i wnętrza jelita grubego zwie się natomiast kolonoskopią. Pozostałymi strukturami, które nadają się do obrazowania endoskopowego, są między innymi: krtań, tchawica i oskrzela (tzw. bronchoskopia), cewka moczowa, pęcherz moczowy i moczowody (tzw. cystoskopia) oraz szyjka macicy i jama macicy (tzw. histeroskopia). 

Jak przebiega badanie endoskopowe?

Całe badanie endoskopowe można przedstawić krok po kroku, oczywiście już po diagnostyce wstępnej i zakwalifikowaniu pacjenta do niego:

1. Przygotowanie do badania - przejrzenie dokumentacji medycznej, zapoznanie się z przypadkiem, podpisanie formularza zgody;
2. Znieczulenie pacjenta - najczęściej miejscowe, choć bardziej wrażliwe osoby mogą zdecydować się również na krótkotrwałe znieczulenie ogólne;
3. Wprowadzenie endoskopu do ciała - lekarz przez usta, odbyt lub inny fizjologiczny otwór w ciele wprowadza do niego cienki, giętki i długi przewód, który przesuwając się w głąb tkanek uwidacznia dzięki kamerze ich światło. Kamera przekazuje obraz na monitor, a w razie potrzeby podaje się powietrze do ciała, aby jeszcze lepiej uwidocznić narząd;
4. Ocena tkanek, ewentualne pobranie tkanek do badań histopatologicznych lub usunięcie patologicznych zmian, jeśli jest to konieczne;
5. Zakończenie badania - powolne, delikatne wyjęcie endoskopu, opis wyników, omówienie wyników z pacjentem, zasugerowanie dalszej diagnostyki lub zaproponowanie leczenia.
   
   

Jak przygotować się do badania? Leki przyjmowane na stałe najczęściej się pozostawia. Przed gastroskopią należy pozostać na czczo co najmniej 6 godzin, nie powinno się w dniu badania niczego pić. Do kolonoskopii przez 1-3 dni wcześniej stosuje się dietę płynną i półpłynną, zaś dzień poprzedzający badanie i w dniu badania stosuje się zapisane przez lekarza środki przeczyszczające. Wszystkie informacje dotyczące przygotowania są przekazywane przez personel medyczny. 

Czy endoskopia jest bolesna?

Badanie endoskopowe trwa od 10 do 40 minut, zależnie od tego, która okolica ciała ma być oglądana, a także od tego, czy endoskopia jest ukierunkowana na diagnostykę i obrazowanie, czy ma stanowić procedurę leczniczą. Czy endoskopia jest bolesna? Wszystko odbywa się w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, zatem jest dla pacjenta całkowicie bezbolesne i komfortowe. Niektóre badania endoskopowe wymagają odpowiedniego przygotowania. 

Jakie znieczulenie stosuje się podczas endoskopii?

W trakcie endoskopii zastosowane może zostać znieczulenie:

• miejscowe - często przy gastroskopii. Polega na zastosowaniu sprayu znieczulającego tkanki miejscowo, pacjent w trakcie badania pozostaje przytomny;
• ogólne - podawane rzadko, raczej w trudnych przypadkach, gdy pacjent nie współpracuje oraz u dzieci. Pacjent “śpi” w trakcie badania i znajduje się pod opieką anestezjologa;
• sedacja dożylna - podaje się leki uspokajające i nasenne. Pacjent jest senny, często nie pamięta badania, ale oddycha samodzielnie, monitorowane są parametry życiowe.

W związku z zastosowaniem znieczulenia całe badanie jest dla pacjenta maksymalnie komfortowe. 

Co można wykryć dzięki endoskopii?

Każdy pacjent powinien wiedzieć, jakie choroby można wykryć dzięki endoskopii. Najczęściej są to:

• stany zapalne oglądanych struktur;
• wrzody i nadżerki błon śluzowych oglądanych struktur;
• polipy;
• zmiany przednowotworowe i nowotworowe;
• żylaki przełyku;
• zwężenia przewodu pokarmowego;
• uchyłki jelita;
• krwawienia wewnętrzne z oglądanych struktur;
• ciała obce w oglądanych strukturach;
• kamienie w drogach żółciowych.

Endoskopia jest badaniem nieinwazyjnym, dzięki któremu obejrzymy tkanki dokładniej i w rzeczywistym obrazie, niż na zdjęciach rezonansu czy tomografu. 

Bibliografia

1. https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/kolonoskopia-badanie-ktore-ratuje-zycie.
2. Bambrowicz J., Cierzniakowska K., Szewczyk M., Popow A., Banaszkiewicz Z., Jawień A., Badanie endoskopowe i opieka pielęgniarska nad chorym w pracowni endoskopii, Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne 2011; 1: 1-6.