Badanie kalprotektyny – kiedy wykonuje się je przy problemach jelitowych?

W skrócie

• Kalprotektyna w kale jest markerem stanu zapalnego jelit i pomaga m.in. w diagnostyce nieswoistych chorób zapalnych jelit.
• Badanie może być zalecane przy przewlekłych biegunkach, bólach brzucha, krwi lub śluzie w stolcu oraz niewyjaśnionej utracie masy ciała.
• Podwyższony wynik nie zawsze oznacza chorobę Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, dlatego wymaga interpretacji w kontekście objawów.
• Przy nieprawidłowym wyniku lekarz może zalecić dalsze badania laboratoryjne, kolonoskopię lub diagnostykę obrazową.

Spis treści

• Czym jest kalprotektyna?
• Kiedy lekarz zleca to badanie?
• IBS czy choroby zapalne jelit?
• Jak interpretować wynik?
• Jakie badania wykonuje się dalej?
• Diagnostyka gastroenterologiczna w Salve

Czym jest kalprotektyna?

Kalprotektyna jest niskocząsteczkowym białkiem wiążącym wapń o aktywności przeciwbakteryjnej. Stanowi dominujący ilościowo składnik cytozolu neutrofili. Ze względu na udział neutrofili jako komórek efektorowych w zapaleniu ściany jelita (ich liczba wzrasta w ognisku zapalnym ponad 10-krotnie), kalprotektyna przenikająca do kału z degranulujących neutrofili stanowi marker zapalenia jelita o specyficzności większej niż stężenie CRP i OB w surowicy krwi.

Innymi słowy: pobudzone neutrofile wydzielają kalprotektynę do przestrzeni pozakomórkowej, gdzie pełni ona regulatorową rolę w reakcjach zapalnych, jako czynnik antybakteryjny i antyproliferacyjny. Ogranicza wzrost i przyleganie patogennych bakterii do komórek śluzówki jelit. Ponadto zapoczątkowuje ona proces migracji neutrofili do miejsca stanu zapalnego oraz zwiększa ich zdolność do fagocytowania.

U pacjentów z niektórymi chorobami jelit dochodzi do rozszczelnienia bariery jelitowej i nasilonego przenikania leukocytów przez ścianę jelita, co w konsekwencji prowadzi do zwiększonego uwalniania kalprotektyny do kału. Wzrost jej stężenia u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit sugeruje, że może ona stać się markerem służącym diagnozowaniu i monitorowaniu chorób przewodu pokarmowego.

Kiedy lekarz zleca to badanie?

Podstawowe wskazania do oznaczenia poziomu kalprotektyny w kale są następujące:

• przewlekła lub nawracająca biegunka;
• ból brzucha utrzymujący się przez dłuższy czas;
• obecność krwi lub śluzu w stolcu;
• niewyjaśniona utrata masy ciała;
• przewlekłe zmęczenie z podejrzeniem choroby zapalnej jelit;
• podejrzenie nieswoistych chorób zapalnych jelit (np. choroby Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego);
• kontrola aktywności choroby u osób z rozpoznanymi chorobami jelit;
• ocena skuteczności leczenia i wykrywanie nawrotów chorób jelit.

Diagnostyką i leczeniem takich patologii najczęściej zajmuje się lekarz gastroenterolog.

IBS czy choroby zapalne jelit?

Zarówno IBS (zespół jelita drażliwego), jak i choroby zapalne jelit (NChZJ) mogą powodować podobne dolegliwości, ale są to zupełnie różne schorzenia. W chorobach zapalnych jelit:

• obserwuje się przewlekły stan zapalny widoczny np. w badaniu kolonoskopowym;
• bóle brzucha są częste i nie zawsze ustępują po wypróżnieniu się;
• zaobserwować można nierzadko domieszkę krwi w stolcu;
• często pojawia się jednocześnie utrata masy ciała, rzadziej gorączka;
• kalprotektyna w kale jest podwyższona.

Z kolei w zespole jelita drażliwego:

• brak jest stanu zapalnego i uszkodzenia jelit, często jest to więc diagnoza z wykluczenia (gdy lekarz nie znajdzie innej możliwej przyczyny dolegliwości);
• bóle brzucha są częste, ale przeważnie ustępują po wypróżnieniu się;
• domieszka krwi w stolcu nie występuje;
• utrata masy ciała jest rzadka, pacjent nie gorączkuje;
• kalprotektyna w kale przeważnie wychodzi prawidłowo.

Obie choroby warto ze sobą różnicować, ponieważ podejście terapeutyczne w obu przypadkach jest nieco inne.

Jak interpretować wynik?

Jeśli już wiemy, co wykrywa badanie kalprotektyny, warto znać także jego normy. Zgodnie z najnowszymi rekomendacjami wielkość 50 µg/g stanowi górną granicę stężeń prawidłowych, a 150 µg/g stanowi punkt orientacyjny w monitorowaniu terapii. W krajach rozwiniętych stężenia 50-60 µg/g uważane są za podniesione. Nieznaczne, podniesienie stężenia kalprotektyny sugeruje infekcję bakteryjną lub pasożytniczą przewodu pokarmowego, nietolerancję pokarmową lub działania niepożądane niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Wzrost powyżej 150 µg/g wskazuje na aktywny proces zapalny i wymaga rozszerzenia diagnostyki o dalsze badania laboratoryjne, endoskopowe lub obrazowanie. U dorosłych stężenia powyżej 200 µg/g mają dużą moc predykcyjną, a stężenia powyżej 500 do 600 µg/g w zasadzie przesądzają o patologii, głównie nieswoistych chorobach zapalnych jelit.

Należy jednak pamiętać, że kalprotektyna w kale nie jest markerem specyficznym tylko dla nieswoistych zapaleń jelit. Jej stężenie wzrasta także w: nowotworach jelita grubego, aktywnych schorzeniach reumatycznych, ostrym zapaleniu trzustki, marskości wątroby, zapaleniu płuc. Z kolei po intensywnym leczeniu hormonami kory nadnerczy jej stężenie obniża się. Dlatego interpretacją wyników zawsze powinien zajmować się lekarz.

Jakie badania wykonuje się dalej?

Jeśli wyniki dla kalprotektyny są nieprawidłowe, zwykle szuka się przyczyn stanu zapalnego. Lekarz może tym samym zlecić następujące badania:

• morfologia krwi obwodowej;
• czynniki stanu zapalnego: CRP, OB;
• elektrolity;
• albumina i białko całkowite;
• próby wątrobowe;
• żelazo, ferrytyna, witamina B12;
• badanie i posiew kału w kierunku zakażeń;
• toksyny lub antygeny niektórych drobnoustrojów;
• badania pasożytnicze;
• kolonoskopia z pobraniem wycinków;
• USG jamy brzusznej.

Badania dobiera się indywidualnie. Jak przygotować się do badania kalprotektyny? Przed badaniem nie trzeba być na czczo - można normalnie jeść i pić. Należy pobrać świeżą próbkę kału do specjalnego, jałowego pojemnika (dostępnego w aptece lub laboratorium). Zawsze należy poinformować lekarza o przyjmowanych lekach, ponieważ niektóre mogą wpływać na wynik.

Diagnostyka gastroenterologiczna w Salve

W Salve pacjenci mogą skorzystać z nowoczesnej, kompleksowej diagnostyki gastroenterologicznej. Doświadczeni lekarze specjaliści na podstawie objawów i wywiadu zdrowotnego zlecają potrzebne badania, w tym ocenę kalprotektyny i badania obrazowe. W Salve korzysta się z nowoczesnych sprzętów, co pozwala na uzyskanie najdokładniejszych wyników diagnostycznych.

Każdy pacjent traktowany jest indywidualnie, a celem podejmowanych działań jest jak najszybsze odnalezienie przyczyny problemu, co pozwala na wdrożenie skutecznych działań terapeutycznych. Nie warto bagatelizować odczuwanych dolegliwości - celem poprawy samopoczucia i jakości życia należy zdecydować się na diagnostykę.

Bibliografia

1. https://bip.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2025/204/REK/Rekomendacja%20201%202025%20Oznaczenie%20kalprotektyny%20-%20kwalifikacja%20%C5%9Bwiadczenia.pdf.
2. Olender K., Bergmann K., Odrowąż-Sypniewska G., Kalprotektyna w kale jako marker zapalny w nieswoistych zapaleniach jelit, Diagnostyka Laboratoryjna, 4/2012.