Badanie płodności u mężczyzn - co warto sprawdzić?

W skrócie:

• Podstawowym badaniem męskiej płodności jest seminogram, czyli laboratoryjna analiza nasienia.
• Diagnostykę można rozszerzyć o badania hormonalne, badania krwi, USG jąder i moszny oraz posiew nasienia.
• Przed seminogramem należy m.in. zachować abstynencję seksualną przez 2-7 dni i unikać alkoholu oraz innych używek.
• Diagnostykę płodności warto rozpocząć, gdy para bezskutecznie stara się o ciążę przez 12 miesięcy regularnego współżycia bez zabezpieczenia.

Spis treści:

Czym jest badanie płodności u mężczyzn?

Badanie płodności u mężczyzn składa się z kilku elementów, jednak spośród nich największe znaczenie ma seminogram. Polega na dokładnej, laboratoryjnej analizie próbki nasienia. Dodatkowo w procesie diagnostycznym znaczenie ma wywiad zdrowotny, czyli: choroby występujące u mężczyzny i jego najbliższej rodziny, stosowane leki i suplementy diety, styl życia (dieta, aktywność, praca zawodowa). Warto również wykonać podstawowe badania krwi.

Badanie płodności należy wykonać wówczas, gdy para stara się o potomstwo bezskutecznie przez 12 miesięcy regularnego współżycia (3-4 razy w tygodniu) bez zastosowania zabezpieczenia. Ważne, by jednocześnie zbadać zarówno kobietę, jak i mężczyznę.

Seminogram - podstawowe badanie nasienia

Wraz z upływem lat obniżają się ogólne parametry nasienia, choć współcześnie problemy w tym zakresie diagnozuje się u coraz młodszych mężczyzn. Wśród najczęstszych problemów można wymienić: obniżoną objętość ejakulatu, spadek ilości i ruchliwości plemników, a także większą liczbę nieprawidłowości w DNA plemników.

Podstawowym badaniem diagnostycznym w kierunku męskiej niepłodności jest seminogram. W trakcie badania sprawdza się następujące parametry nasienia:

• objętość i lepkość ejakulatu;
• czas upłynnienia;
• pH ejakulatu;
• ogólny wygląd nasienia;
• ogólna liczba plemników w nasieniu oraz liczba plemników w 1 ml ejakulatu;
• odsetek żywych i poruszających się plemników;
• ewentualna aglutynacja (zgrupowanie) plemników i stopień jej zaawansowania.

Badanie jest bezbolesne i proste. Nie ma do niego żadnych przeciwwskazań. W placówce medycznej mężczyzna otrzymuje specjalny pojemnik, po czym jest kierowany do zamkniętego pomieszczenia, w którym musi oddać do pojemnika swoje nasienie. Następnie jest ono odesłane do laboratorium celem analizy medycznej.

Jakie hormony warto zbadać przy niepłodności?

Uzupełniająco do seminogramu wykonuje się badania krwi w kierunku hormonów. Najważniejsze hormony, które warto sprawdzić, to: TSH, LH, FSH, testosteron całkowity, prolaktyna, estradiol, PSA, ewentualnie SHBG. SHBG bada się jednak najczęściej wyłącznie wtedy, gdy wyniki testosteronu wychodzą granicznie lub są bardzo obniżone. 

Dodatkowe badania diagnostyczne

Seminogram i badanie hormonów są kluczowe, jednak dla pełniejszego obrazu stanu zdrowia pacjenta warto zbadać również:

• poziom witamin - np. witaminy B12, kwasu foliowego, witaminy D;
• poziom składników mineralnych - np. żelazo (a wówczas i ferrytyna);
• morfologię ogólną z rozmazem;
• czynniki stanu zapalnego - OB i CRP;
• USG jąder i moszny wraz z Dopplerem;
• badanie ogólne moczu;
• posiew nasienia.

Jeśli seminogram wyszedł bardzo źle, wdraża się badania genetyczne, np. w kierunku mikrodelecji chromosomu Y lub oceny kariotypu. 

Co może wpływać na obniżenie płodności?

Płodność u mężczyzn może być obniżona z wielu różnych powodów, jednak najczęściej wiążą się one ze współczesnym stylem życia. Czynnikami wzmagającymi niepłodność są:

• brak aktywności fizycznej, siedzący tryb życia;
• ciągły ucisk na jądra, np. w związku z zawodowym uprawianiem sportów siedzących (takich jak np. kolarstwo);
• silny stres w życiu codziennym;
• problemy emocjonalne, lęki, fobie, zaburzenia psychiczne;
• nieodpowiednia dieta, wysokoprzetworzona, uboga w witaminy i minerały, a w związku z tym również niedobory pokarmowe;
• palenie papierosów i picie alkoholu;
• nadwaga i otyłość.

Czynnikami chorobowymi obniżającymi męską płodność są:

• niektóre choroby przewlekłe, np. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby wątroby;
• zaburzenia hormonalne, np. ginekomastia, niedoczynność tarczycy;
• chemioterapia i radioterapia;
• infekcje i stany zapalne, zarówno ogólnoustrojowe, jak i miejscowe.

Podkreśla się, że produkcja plemników trwa około 2-3 miesiące, dlatego zmiany stylu życia lub przebyta gorączka mogą być widoczne w seminogramie dopiero po pewnym czasie.

Jak przygotować się do badań?

Jak przygotować się do badań męskiej płodności? Jeśli chodzi o seminogram, przed badaniem należy:

• zachować abstynencję seksualną przez 2-7 dni; 
• unikać alkoholu i innych używek;
• odczekać co najmniej 7 dni od przebytej gorączki lub innej infekcji.

Jeśli mężczyzna przyjmuje leki, hormony lub suplementy, powinien zgłosić je przed badaniem. Lekarz zdecyduje, czy wcześniej konieczne będzie ich odstawienie. Próbkę nasienia najczęściej uzyskuje się przez masturbację bez użycia lubrykantu i należy zebrać całą objętość ejakulatu do specjalnego pojemnika. 

Jeśli chodzi o badania hormonalne i badania krwi, do pobrania krwi najlepiej przystąpić z samego rana, na czczo, po wcześniejszym odpoczynku. Warto na 2-3 dni wcześniej zrezygnować z palenia papierosów i picia alkoholu. Do USG moszny lub jąder z Dopplerem zazwyczaj nie jest potrzebne szczególne przygotowanie. Badanie jest nieinwazyjne i trwa kilkanaście minut.

Bibliografia:

1. Seminogram - badanie płodności mężczyzny | pacjent.gov.pl.
2. Drewa T., Juszczak K., Urologia - ilustrowany podręcznik dla studentów i stażystów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.

Pytania i odpowiedzi

Jakie badania wykonuje się przy diagnostyce płodności u mężczyzn?

Podstawowym badaniem jest seminogram. Diagnostykę można uzupełnić m.in. o badania hormonalne, morfologię, OB, CRP, badanie moczu, posiew nasienia oraz USG jąder i moszny z Dopplerem.

Jak przygotować się do badania nasienia?

Przed seminogramem należy zachować abstynencję seksualną przez 2-7 dni, unikać alkoholu i innych używek oraz odczekać co najmniej 7 dni od gorączki lub infekcji. Przyjmowane leki, hormony i suplementy należy zgłosić przed badaniem.

Czy nieprawidłowy wynik seminogramu oznacza niepłodność?

Seminogram jest podstawowym elementem diagnostyki męskiej płodności, ale nie jest jedynym badaniem. W zależności od wyniku diagnostyka może zostać rozszerzona m.in. o badania hormonalne, USG, posiew nasienia lub badania genetyczne.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Diagnostykę płodności warto rozpocząć, gdy para bezskutecznie stara się o ciążę przez 12 miesięcy regularnego współżycia bez zabezpieczenia. Ważne jest jednoczesne zbadanie zarówno kobiety, jak i mężczyzny.