Dieta lekkostrawna - co jeść, a czego unikać?

• Dieta lekkostrawna ma na celu odciążenie układu pokarmowego, ułatwienie trawienia oraz ograniczenie dolegliwości, takich jak wzdęcia, nudności czy uczucie ciężkości.
• Zalecana jest m.in. po niektórych operacjach, przy wybranych chorobach przewodu pokarmowego oraz w sytuacjach wymagających czasowej modyfikacji żywienia.
• Do produktów lekkostrawnych należą m.in. białe pieczywo, biały ryż, drobne makarony, chude mięso, ryby, gotowane warzywa i owoce bez skórki.
• Warto ograniczać potrawy smażone, tłuste, ciężkostrawne, produkty pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych oraz warzywa powodujące wzdęcia.
• Najlepsze sposoby przygotowywania posiłków to gotowanie w wodzie, na parze, duszenie bez obsmażania oraz pieczenie bez dodatku tłuszczu.
• Posiłki powinny być regularne, spożywane w mniejszych porcjach, z uwzględnieniem indywidualnej tolerancji pokarmów.
• Czas stosowania diety lekkostrawnej zależy od stanu zdrowia, rodzaju schorzenia i zaleceń lekarza.

Na czym polega dieta lekkostrawna?

Dieta lekkostrawna to sposób odżywiania, który ma odciążyć układ pokarmowy, ułatwić trawienie i zmniejszyć dolegliwości takie jak wzdęcia, uczucie ciężkości, nudności czy ból brzucha. Nie polega na jedzeniu małych ilości, ale przede wszystkim na odpowiednim doborze produktów i sposobie ich przygotowania.

Najważniejsze wskazania do zastosowania takiej diety to:

• niektóre choroby żołądka i jelit - np. choroba wrzodowa, zapalenie błony śluzowej żołądka, choroba refluksowa, nieswoiste zapalenia jelit w fazie zaostrzenia, zespół jelita drażliwego;
• stan po operacjach - zwłaszcza tych na jamie brzusznej (np. wycięcie wyrostka robaczkowego), ale i innych, przy których zaparcia mogłyby nasilać ból czy dyskomfort;
• po długotrwałej antybiotykoterapii, stosowaniu silnych leków immunosupresyjnym, leczeniu onkologicznym, gdy układ pokarmowy nie powinien być obciążany przez pewien czas;
• podeszły wiek, głównie w związku ze spadkiem apetytu i zwolnieniem funkcji trawiennych.

Sama niestrawność, wzdęcia czy refluks nie oznaczają automatycznie konieczności stosowania ścisłej diety lekkostrawnej. Dlatego zawsze przy problemach zdrowotnych warto skonsultować się z lekarzem. Jeśli to konieczne, wykona gastroskopię, kolonoskopię, USG brzucha i inne badania oraz ustali, jaka dieta sprawdzi się najlepiej.

Co jeść na diecie lekkostrawnej?

Na diecie lekkostrawnej dopuszczalne są następujące grupy produktów:

• produkty zbożowe - białe pieczywo (np. pszenne), drobny jasny makaron, biały ryż, kasza manna;
• chude mięso i ryby - np. kurczak, indyk, cielęcina, pstrąg, dorsz, mintaj;
• jajka na miękko lub w formie delikatnego omletu;
• warzywa - tak naprawdę większość z nich, jeśli jest dobrze ugotowana. Np. marchew, ziemniaki, dynia, buraki, cukinia. Ważne, by nie miały łupki;
• niektóre owoce - np. dojrzałe banany, pieczone jabłka bez skórki.

Bardzo ważna jest też obróbka tych pokarmów. Dla przykładu surowe jabłka nie nadają się na diecie lekkostrawnej, lecz pieczone bez skórki są już dobrym wyborem.

Które produkty i potrawy warto ograniczać?

Warto też wiedzieć, po które pokarmy lepiej nie sięgać bez względu na ich obróbkę. Są nimi:

• produkty pełnoziarniste, zbożowe - np. ciemne pieczywo z ziarnami, brązowy ryż, ciemny makaron, kasza gryczana;
• tłuste mięsa i ryby - np. wołowina, wieprzowina, dziczyzna, śledzie, sardynki;
• jaja na twardo, jajecznica, wszelkie smażone wersje jaj;
• warzywa strączkowe - np. groch, soczewica, ciecierzyca, bób;
• warzywa wzdymające - np. cebula, kapusta, czosnek;
• owoce z łupką, pestkami, które się zjada, awokado, cytrusy, kiwi, mango.

Nie wolno też sięgać po gotowe dania do odgrzania, słodycze, żywność wysoko przetworzoną, fast-foody. Wszystko co zawiera tłuszcze nasycone i cukry proste będzie przeciwwskazane.

Jak przygotowywać lekkostrawne posiłki?

Na diecie lekkostrawnej najlepiej sprawdza się gotowanie na parze i gotowanie w wodzie (bez dodatku soli). Można też dania piec pod przykryciem, nie dodając do naczynia tłuszczu, ewentualnie dusić bez wcześniejszego obsmażania. Puree, delikatne musy i zupy krem mogą być łatwiejsze do spożycia, szczególnie gdy występują problemy z gryzieniem lub tolerancją twardszych produktów. Dlatego dobrze sprawdza się miksowanie, blendowanie i przecieranie warzyw czy mięs. Należy unikać smażenia.     

Ile i jak często jeść na diecie lekkostrawnej?

Częstotliwość spożywania posiłków i sposób ich spożywania zależą od problemu zdrowotnego i zaleceń lekarza. Jeśli takich zaleceń nie mamy, przyjmuje się, że lepiej jeść mniejsze porcje, ale częściej, niż 2-3 razy dziennie, ale obficie. Odstęp między posiłkami powinien wynosić 3-4 godziny. Nie należy jeść na siłę, za to warto zwrócić uwagę na dokładne przeżuwanie kęsów. Ostatni posiłek powinien być spożyty najpóźniej 2 godziny przed spaniem.        

Dieta lekkostrawna przed zabiegiem - kiedy potrzebne są indywidualne zalecenia?

Nie przed każdym zabiegiem dieta lekkostrawna jest konieczna. Najczęściej stosuje się ją przed operacjami:

• wymagającymi znieczulenia ogólnego - wówczas najpierw przez 1-2 dni stosuje się dietę lekkostrawną, później zaś należy pozostać na czczo;
• na jamie brzusznej - np. usunięcie wyrostka robaczkowego, usunięcie woreczka żółciowego, resekcja jelita itd.;
• poprzedzonymi kolonoskopią;
• bardzo rozległymi lub obciążającymi.

Jeśli będzie taka konieczność, lekarz zawsze poinformuje pacjenta o wdrożeniu diety lekkostrawnej. 

Bibliografia:

1. Ciborowski A., Ciborowska H., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.
2. Grzymisławski M., Dietetyka Kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.

Najczęściej zadawane pytania:

Czy na diecie lekkostrawnej można pić kawę?

Na diecie lekkostrawnej można pić kawę, jeśli jest dobrze tolerowana i nie powoduje dolegliwości trawiennych. Najlepiej wybierać słabą kawę lub kawę bezkofeinową. Przy refluksie, zgadze czy podrażnieniu żołądka warto ograniczyć jej spożycie, ponieważ kofeina może nasilać objawy.

Czy dieta lekkostrawna jest odpowiednia dla dzieci?

Dieta lekkostrawna może być stosowana u dzieci, jeśli istnieją ku temu wskazania medyczne, np. po niektórych zabiegach lub przy określonych chorobach przewodu pokarmowego. Powinna być jednak dostosowana do wieku i potrzeb żywieniowych dziecka. Nie należy wprowadzać jej długotrwale bez konsultacji z pediatrą lub dietetykiem, ponieważ ograniczenie niektórych produktów może prowadzić do niedoborów składników odżywczych.

Jak długo stosować dietę lekkostrawną po operacji?

Czas stosowania diety lekkostrawnej po operacji zależy od rodzaju zabiegu, stanu zdrowia pacjenta i tempa rekonwalescencji. Może wynosić od kilku dni do kilku tygodni. Po niektórych operacjach jelit dietę o ograniczonej zawartości błonnika stosuje się przez około 3–4 tygodnie. Powrót do zwykłego żywienia powinien odbywać się stopniowo, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Czy dieta lekkostrawna może być wegetariańska?

Tak, dieta lekkostrawna może być wegetariańska. Źródłem białka mogą być jajka, delikatne produkty mleczne oraz tofu. Należy jednak ograniczać produkty, które mogą powodować wzdęcia, np. groch, fasolę czy ciecierzycę, jeśli są źle tolerowane. Odpowiednio skomponowany jadłospis powinien dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych.