Dysfagia to inaczej określenie stosowane dla zaburzeń połykania. Może dotyczyć osób w każdym wieku i mieć rozmaite podłoże, dlatego przy zaobserwowaniu u siebie lub u bliskiej osoby niepokojących objawów związanych z przełykaniem, warto skonsultować się z lekarzem internistą bądź gastroenterologiem. Prawdopodobnie potrzebne będą badania diagnostyczne, które umożliwią dobór właściwej terapii.
Wysoką jakość merytoryczną artykułu zapewnia Salve Przychodnie![SalveMedica-Przychodnie-300px.png [6.99 KB]](/storage/image/core_files/2025/9/10/c136efe7bec899c18f5ccfc2f2c2137c/png/admin/preview/SalveMedica-Przychodnie-300px.png)
![baner-dysfagia-co-to-jest-i-jakie-daje-objawy-salve.jpg [6.09 MB]](https://salve.pl/storage/image/core_files/2026/11/19/f51df0893d045eb319c829ab53243fa6/jpg/salve/preview/baner-dysfagia-co-to-jest-i-jakie-daje-objawy-salve.jpg)
W skrócie:
- Dysfagia to zaburzenie połykania, które utrudnia przemieszczanie pokarmów, płynów lub śliny z jamy ustnej do żołądka. W odróżnieniu od odynofagii nie musi powodować bólu.
- Wyróżnia się dysfagię ustno-gardłową i przełykową. Pierwsza utrudnia rozpoczęcie połykania, natomiast druga powoduje problemy z przemieszczaniem pokarmu przez przełyk.
- Najczęstsze objawy dysfagii to krztuszenie się podczas jedzenia, kaszel, trudności z przełykaniem oraz uczucie zatrzymywania się pokarmu w gardle lub za mostkiem.
- Przyczyną dysfagii mogą być choroby neurologiczne, schorzenia przełyku, zaburzenia pracy mięśni oraz powikłania leczenia, np. radioterapii.
- Leczenie zależy od przyczyny zaburzeń połykania i może obejmować farmakoterapię, zabiegi, rehabilitację neurologopedyczną oraz odpowiednie dostosowanie konsystencji posiłków.
Spis treści:
Czym jest dysfagia (zaburzenia połykania) i czym różni się od odynofagii?
Dysfagia odnosi się do utrudnionego lub nieprawidłowego przesuwania pokarmu, płynów albo śliny z jamy ustnej do żołądka. Zwykle problemy pojawiają się w momencie, kiedy trzeba odgryźć kawałek jedzenia, np. kanapki, przeżuć ten kawałek w ustach i przełknąć. Podobne problemy pojawiają się kiedy pacjent próbuje się napić. Wówczas można zauważyć, że płyn wycieka z ust albo przy próbie połykania pojawia się kaszel i krztuszenie się.
Nie należy mylić dysfagii z odynofagią, która jest bolesnym przełykaniem, czyli objawem. Może występować jako pieczenie lub ból w gardle, ból za mostkiem podczas przełykania, a nawet uczucie kłucia lub palenia przy połykaniu.
Innymi słowy, dysfagia to trudność w połykaniu, zaś odynofagia to ból podczas przełykania. Przy dysfagii pokarm zatrzymuje się lub trudno go przełknąć, natomiast przy odynofagii czynność ta powoduje po prostu ból. Obie jednostki mogą występować wspólnie.
Rodzaje dysfagii - ustno-gardłowa (górna) i przełykowa (dolna)
W medycynie wyróżnia się 2 podstawowe rodzaje dysfagii:
- Ustno-gardłową (górną) - stanowi zaburzenie transportu pokarmu z jamy ustnej przez gardło do górnej części przełyku. Problem dotyczy głównie rozpoczęcia aktu połykania;
- Przełykową (dolną) - stanowi zaburzenie transportu pokarmu przez przełyk do żołądka. Połykanie najczęściej rozpoczyna się prawidłowo, ale po chwili pacjent odczuwa, że pokarm zatrzymuje się w przełyku.
Oba zjawiska także mogą występować jednocześnie u konkretnego pacjenta, choć częściej diagnozuje się tylko jeden mechanizm.
Charakterystyczne objawy dysfagii - na co zwrócić uwagę podczas posiłków?
Charakterystyczne objawy dla dysfagii górnej są następujące:
- trudność z rozpoczęciem połykania;
- konieczność wielokrotnego przełykania jednego kęsa;
- krztuszenie się i kaszel podczas jedzenia lub picia;
- cofanie się pokarmu lub płynu do nosa;
- uczucie zalegania pokarmu w gardle;
- mokry, bulgoczący głos po przełknięciu;
- zachłystywanie się, czyli przedostawanie się pokarmu lub płynu do dróg oddechowych.
Z kolei objawy typowe dla dysfagii dolnej to:
- uczucie zatrzymywania się pokarmu za mostkiem;
- trudności w przesuwaniu kęsa do żołądka;
- konieczność popijania pokarmu wodą;
- cofanie się niestrawionego pokarmu do jamy ustnej;
- uczucie ucisku lub rozpierania w klatce piersiowej;
- czasami ból podczas połykania.
Jeśli objawy te mają tendencję do częstego występowania, warto skonsultować się z lekarzem.
Najczęstsze przyczyny trudności w połykaniu (choroby przełyku, schorzenia neurologiczne)
Dysfagia może występować w przebiegu:
- chorób układu nerwowego - np. stwardnienia rozsianego, stwardnienia zanikowego bocznego, udaru mózgu, choroby Alzheimera, choroby Huntingtona, urazów mózgowia, nowotworów układu nerwowego;
- choroby refluksowej przełyku, stanów zapalnych przełyku;
- chorób reumatycznych takich jak twardzina układowa;
- chorób mięśni, które odpowiadają za prawidłowe skurcze mięśni gardła i przełyku;
- radioterapii, jako jej działanie uboczne.
Dysfagia często występuje w przebiegu wielu chorób genetycznych i wrodzonych, ale nie tylko. Może być defektem nabytym w dorosłym życiu, w związku z zaawansowanym i silnym leczeniem lub chorobą.
Diagnostyka dysfagii - do jakiego lekarza się zgłosić i jakie badania wykonać?
Przy dysfagii najlepiej udać się w pierwszej kolejności do lekarza gastroenterologa lub internisty. Przy podejrzeniu podłoża neurologicznego pierwszym wyborem może być neurolog, zaś jeśli jednocześnie występują zaburzenia mowy, można udać się na konsultację do otorynolaryngologa.
Najczęściej podczas diagnostyki wykonuje się: gastroskopię, manometria wysokiej rozdzielczości (ocenia motorykę przełyku i pracę dolnego oraz górnego zwieracza przełyku) oraz RTG przełyku z kontrastem. Bardziej zaawansowanymi badaniami są fiberoskopowa ocena połykania oraz wideofluoroskopia połykania (jako badanie dynamiczne).
Leczenie dysfagii oraz zalecenia dietetyczne ułatwiające połykanie
Leczenie dysfagii zależy od jej przyczyn i nie zawsze jest możliwe. Podstawą jest leczenie przyczynowe, czyli np. balonowa dylatacja przy achalazji przełyku lub leczenie onkologiczne przy nowotworach przełyku. Jedną z najważniejszych metod leczenia dysfagii ustno-gardłowej jest rehabilitacja prowadzona przez neurologopedę lub logopedę klinicznego specjalizującego się w zaburzeniach połykania.
Bez względu na przyczynę warto natomiast zadbać o odpowiednią dietę. Pokarm powinien mieć taką konsystencję, aby można go było bezpiecznie uformować w kęs i połknąć bez krztuszenia się, nadmiernego wysiłku lub zalegania. W praktyce stosuje się standard IDDSI, który określa poziomy konsystencji pokarmów i płynów. Dobór poziomu powinien wynikać z oceny połykania.
Produkty, których warto unikać lub przy których powinno się zachować szczególną ostrożność, to: włókniste mięso, orzechy, suche pieczywo i krakersy, nasiona, produkty z łupinami i skórkami, pokarmy sypkie.
Bibliografia
- Budrewicz S., Słotwiński K., Madetko N., Koszewicz M., Zaburzenia połykania w chorobach układu nerwowego — diagnostyka i leczenie, Polski Przegląd Neurologiczny 2018; 14 (1), 28–34.
- Jarzyńska-Bućko A., Szkiełkowska A., Mularzuk M., Postępowanie logopedyczne w zaburzeniach połykania, Now Audiofonol, 2018; 7(4).
Najczęściej zadawane pytania
Czy uczucie „kluski w gardle” (globus) zawsze oznacza dysfagię?
Nie. Uczucie „kluski w gardle” (globus) może występować bez rzeczywistych trudności w połykaniu. Często wiąże się m.in. z refluksem, napięciem mięśni gardła lub stresem. Jeśli jednak pojawiają się problemy z przełykaniem pokarmów lub płynów, warto skonsultować się z lekarzem.
Jakie objawy towarzyszące dysfagii wymagają pilnej konsultacji lekarskiej?
Pilnej konsultacji wymagają m.in. narastające trudności w połykaniu, ból podczas przełykania, niezamierzona utrata masy ciała, krztuszenie się i nawracające infekcje dróg oddechowych. Jeśli występuje nagła niemożność przełknięcia śliny, zadławienie lub duszność, należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.
W jaki sposób modyfikuje się konsystencję posiłków u osób z zaburzeniami połykania?
Konsystencję posiłków dostosowuje się do rodzaju i stopnia zaburzeń połykania. Najczęściej stosuje się pokarmy miękkie, rozdrobnione, papkowate lub zmiksowane, a płyny w razie potrzeby zagęszcza specjalnymi preparatami. Należy unikać produktów twardych, suchych, włóknistych i kruszących się. Dobór odpowiedniej konsystencji powinien być poprzedzony oceną połykania przez specjalistę, np. neurologopedę.