Etap rozwierania szyjki macicy – co dzieje się w organizmie kobiety podczas pierwszej fazy porodu?

• Faza rozwierania to pierwszy etap porodu, podczas którego szyjka macicy stopniowo skraca się i rozwiera aż do osiągnięcia pełnego rozwarcia wynoszącego około 10 cm.
• Skurcze porodowe są regularne, z czasem stają się coraz silniejsze i powodują postęp porodu, w przeciwieństwie do skurczów przepowiadających.
• W pierwszej fazie porodu organizm przygotowuje się do narodzin dziecka poprzez zmiany hormonalne, rozwieranie szyjki macicy oraz stopniowe obniżanie się główki dziecka.
• Do szpitala należy zgłosić się przy regularnych skurczach porodowych, odejściu wód płodowych, krwawieniu z dróg rodnych lub innych niepokojących objawach.
  

Spis treści

• Czym jest faza rozwierania i jak długo może trwać?
• Jak zmienia się szyjka macicy podczas pierwszej fazy porodu?
• Skurcze porodowe – jak je rozpoznać i czym różnią się od skurczów przepowiadających?
• Jak organizm przygotowuje się do narodzin dziecka w pierwszym etapie porodu?
• Kiedy udać się do szpitala – sygnały świadczące o postępie porodu

Czym jest faza rozwierania i jak długo może trwać?

Początek porodu może być rozpoznany na podstawie czynności skurczowej macicy powodującej postęp porodu, czyli skracanie i rozwieranie szyjki macicy. Niekiedy już na 2-3 tygodnie przed porodem mogą pojawić się skurcze przepowiadające wymagające zawsze różnicowania z właściwymi skurczami porodowymi. Klasyczne cechy skurczów porodowych to:

• jednocześnie zauważalny postęp porodu, czyli skracanie i rozwieranie szyjki macicy;
• nasilanie się częstości i intensywności w czasie obserwacji, regularność występowania;
• jednoczesny ból w podbrzuszu i okolicy krzyżowej;
• nieustępowanie po podaniu leków uspokajających lub spazmolitycznych.

Faza rozwierania szyjki macicy to pierwszy okres porodu. Zaczyna się, gdy regularne skurcze macicy powodują stopniowe skracanie i rozwieranie szyjki macicy, a kończy się, gdy szyjka osiągnie pełne rozwarcie, czyli około 10 cm. Jak długo trwa pierwsza faza porodu? Zależy to od wielu czynników, między innymi od budowy miednicy, ogólnego stanu zdrowia, napięcia mięśni, a także wcześniejszych porodów. 

Szacuje się, że przy pierwszym porodzie faza rozwierania może trwać od kilkunastu do nawet ponad 20 godzin, natomiast przy kolejnych porodach często jest krótsza i może trwać kilka do kilkunastu godzin. 

Jak zmienia się szyjka macicy podczas pierwszej fazy porodu?

W pierwszej fazie porodu szyjka macicy przechodzi kilka zmian, by następnie możliwe było przejście dziecka przez nią. Są one następujące:

1. Skracanie się szyjki (wygładzanie) szyjki macicy - fizjologicznie ma długość nawet do 4 cm, jest przy tym twarda i zamknięta. Pod wpływem skurczów zaczyna się skracać i stawać coraz cieńsza;
2. Mięknięcie szyjki macicy - dzięki temu staje się bardziej podatna na rozciąganie. Stanowi to efekt zmian hormonalnych oraz działania skurczów macicy;
3. Rozwieranie szyjki macicy - na początku rozwarcie wynosi 0–1 cm, zaś w miarę postępu porodu zwiększa się do kilku centymetrów. Pełne rozwarcie osiąga przy wartości około 10 cm.

W końcowym okresie ciąży szyjka macicy często jest skierowana ku tyłowi. W trakcie porodu przesuwa się bardziej do przodu i ustawia w osi pochwy, co ułatwia poród.

Skurcze porodowe – jak je rozpoznać i czym różnią się od skurczów przepowiadających?

Zgodnie z danymi Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, skurcze macicy przepowiadające charakteryzują się następującymi cechami:

• nie powodują skracania i rozwierania szyjki macicy;
• zwykle nie są regularne;
• w obserwacji 1-2 godzinnej nie ulegają nasileniu zarówno pod względem częstości, jak i intensywności;
• najczęściej są odczuwane przez pacjentkę jako okresowe bóle podbrzusza;
• stają się mniej dolegliwe lub ustępują po lekach uspokajających albo spazmolitykach.

Dla porównania, skurcze porodowe:

• wywołują rozwieranie i skracanie szyjki macicy;
• są regularne i ich intensywność ma tendencję do nasilania się wraz z upływem czasu;
• najczęściej są odczuwalne przez pacjentkę jako bóle podbrzusza i okolicy lędźwiowo-krzyżowej pleców;
• nie ustępują po podaniu wspomnianych leków.

W wielu przypadkach kobieta sama jest w stanie ocenić, z jakimi skurczami ma do czynienia, szczególnie jeśli nie jest to jej pierwszy poród. W razie wątpliwości lub przy niepokojących objawach należy jednak udać się do szpitala. 

Jak organizm przygotowuje się do narodzin dziecka w pierwszym etapie porodu?

Przede wszystkim w pierwszym etapie porodu obserwuje się zmiany w obrębie macicy i w samej szyjce macicy. Skurcze stają się regularne i stopniowo przybierają na sile. Pomagają przesuwać dziecko w dół. Szyjka macicy mięknie, skraca się i rozwiera, aż osiągnie pełne rozwarcie.

Istotne są zachodzące wówczas zmiany hormonalne. Wzrasta synteza i działanie oksytocyny, która nasila skurcze macicy, a prostaglandyny wspomagają dojrzewanie i rozwieranie szyjki macicy. Organizm wydziela także endorfiny, które pomagają radzić sobie z bólem i stresem.

Kolejnym aspektem są zmiany w położeniu dziecka. Jego główka stopniowo obniża się w miednicy, choć zdarzają się przypadki ułożenia miednicowego (pośladkowego), które często są wskazaniem do porodu poprzez cesarskie cięcie.

Jakie objawy towarzyszą temu etapowi? Przede wszystkim obserwuje się:

• regularne skurcze porodowe;
• odejście czopa śluzowego (gęstej wydzieliny zamykającej kanał szyjki);
• odejście wód płodowych przed porodem lub w jego trakcie;
• uczucie ucisku w podbrzuszu, miednicy lub okolicy krzyżowej.

Jak można złagodzić ból podczas rozwierania szyjki macicy? Tutaj świetnie sprawdza się świadoma aktywność (np. ćwiczenia oddechowe, krążenie biodrami, rozciąganie mięśni) oraz przyjmowanie pozycji wertykalnych. Innymi zalecanymi metodami są: ciepłe prysznice, masaże wykonywane przez partnera bądź położną, słuchanie relaksującej muzyki, a w niektórych przypadkach można sięgnąć nawet po farmakoterapię przeciwbólową podaną przez personel medyczny.

Kiedy udać się do szpitala – sygnały świadczące o postępie porodu

Każda kobieta powinna rodzić przy asyście personelu medycznego, by w razie ewentualnych powikłań mieć dostęp do fachowej pomocy. Kiedy zatem udać się do szpitala, by urodzić dziecko? Wskazaniami są przede wszystkim:

• regularne skurcze porodowe;
• odejście wód płodowych - tutaj warto zwrócić uwagę na kolor płynu. Zielonkawe lub brunatne zabarwienie wymaga pilnej oceny medycznej;
• krwawienia z dróg rodnych - jest to objaw niepokojący, jeśli krwi jest więcej, niż śladowe ilości;
• zmniejszenie ruchów dziecka, co jest wyczuwalne przez kobietę. Może świadczyć o niedotlenieniu malca;
• silny, ciągły ból brzucha między skurczami;
• nagły silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub znaczny wzrost ciśnienia tętniczego, gorączka.

W przypadku ciąży mnogiej, wcześniejszego porodu przedwczesnego, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy ciążowej lub innych powikłań należy kierować się indywidualnymi zaleceniami lekarza prowadzącego lub położnej. 

Bibliografia

1. Czajkowski K., Rekomendacje zespołu ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące opieki okołoporodowej i prowadzenia porodu, Ginekol Pol. 2009, 80, 548-557.
2. Stojko R., Sieroszewski P., Położnictwo i ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2026.
3. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/porod-i-jestes-na-swiecie.