Infekcje u dzieci wiosną - dlaczego odporność bywa wtedy osłabiona?

Spis treści:

Dlaczego wiosną dzieci częściej chorują mimo lepszej pogody?

Infekcje u dzieci wiosną są częstsze niż w innych porach roku, co może wzbudzać zastanowienie wśród rodziców. Pomimo ładniejszej pogody, coraz większej dawki słońca i rosnących temperatur, mali pacjenci lubią łapać infekcje. Dlaczego tak się dzieje? Odporność dziecka wciąż się kształtuje, jest więc podatna na czynniki zewnętrzne i wewnętrzne, które ją osłabiają. Wiosną zauważa się między innymi:

• wahania temperatur - jednego dnia jest ciepło, drugiego zimno i wietrznie. Nawet tego samego dnia rano i wieczorem pogoda może znacznie się różnić, co utrudnia dobór odzieży do warunków atmosferycznych. Dzieci łatwiej się przegrzewają lub wychładzają, co sprzyja infekcjom;
• obecność wirusów w powietrzu - sezon grypowy trwa przez zimę, dlatego w powietrzu wciąż unoszą się aktywne patogeny. Wszelkie spadki odporności sprawiają, że choroby sezonowe dzieci są wiosną tak częste;
• alergie sezonowe - coraz więcej dzieci zmaga się z alergiami wziewnymi na pyłki, a to właśnie wiosną rośliny pylą najintensywniej. Nie tylko prowadzi to do wystąpienia uciążliwych objawów (katar sienny, kaszel, kichanie, łzawienie oczu, złe samopoczucie), ale i osłabienia odporności.

Warto podkreślić, że wiosną dzieci chętniej spędzają czas na świeżym powietrzu, co ponownie może wiązać się z przebywaniem na zewnątrz w nieodpowiednio dopasowanym ubraniu bądź w dni, gdy wspomniane wahania temperatur są intensywne. 

Jak działa układ odpornościowy dziecka?

Przeziębienie u dziecka wiosną jest tak typowe, ponieważ nie do końca działa jeszcze jego układ odpornościowy. Mówiąc w znacznym skrócie, układ immunologiczny dziecka to coś w rodzaju „systemu ochrony”, który uczy się rozpoznawać i zwalczać zagrożenia (bakterie, wirusy itd.). Jednak na początku życia dopiero się rozwija, w rezultacie czego mali pacjenci częściej chorują. 

Nie jest to też w pełni niepokojące. Każda infekcja to dla organizmu trening, ponieważ układ odpornościowy zapamiętuje drobnoustroje, wytwarza przeciwko nim odpowiednie przeciwciała, a w efekcie przy kolejnym kontakcie reaguje sprawniej. Częste infekcje w dzieciństwie (np. przeziębienia) są w pewnym stopniu normalne i pozwalają zbudować odporność na późniejsze lata życia. 

Najczęstsze infekcje wiosenne u dzieci

Do grona najczęściej diagnozowanych infekcji wieku dziecięcego zaliczyć można przede wszystkim:

• infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych - czyli klasyczne przeziębienie lub grypę, przy czym objawy grypy są intensywniejsze i cięższe;
• alergiczny nieżyt nosa - nie jest wprawdzie typową infekcją (ponieważ te są wywoływane patogenami, zaś alergiczny nieżyt nosa powodują alergeny), jednak mocno doskwiera młodym pacjentom w sezonie wiosennym i może być mylony z klasycznymi infekcjami;
• zapalenie ucha środkowego - często jako powikłanie kataru lub nieleczonej infekcji górnych dróg oddechowych;
• zapalenie gardła i migdałków - częsta przypadłość dzieci, której ryzyko może wzrosnąć przy wiosennym sezonie infekcyjnym. Klasycznym objawem jest ból gardła oraz powiększenie szyjnych węzłów chłonnych i samych migdałków;
• choroby odkleszczowe - borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu i inne, co wiąże się z częstszym przebywaniem dziecka na zewnątrz wśród zieleni, gdzie wiosną znajduje się mnóstwo kleszczy;
• zapalenie oskrzeli - objawy są dość poważne i obejmują duszności, trudności w oddychaniu, świszczący oddech, ucisk w klatce piersiowej. Oskrzela należą już bowiem do dolnych dróg oddechowych.

W rozpoznaniu konkretnej choroby zawsze pomoże lekarz pediatra. Obejmuje on swoją opieką właśnie najmłodszych pacjentów - dzieci i młodzież do 18. roku życia. 

Czy „przeziębienie” zawsze jest niegroźne?

Przeziębienie uznawane jest za niegroźną, lekką infekcję, która przechodzi sama w ciągu kilku dni. Typowymi objawami przeziębienia są: lekki katar, kichanie, brak gorączki lub jest ona niewielka, lekki ból gardła. Taki stan ustępuje samoistnie. Niepokojące jest jedynie zjawisko, gdy dolegliwości nasilają się, nie ustępują w ciągu tygodnia, pojawiają się po ukąszeniu przez kleszcza.

Zdarza się bowiem, że zwykłe przeziębienie przeradza się w powikłania, jeśli jest nieodpowiednio leczone lub jeśli rozwija się u dziecka z chorobami przewlekłymi bądź osłabioną odpornością, ewentualnie zdarza się, że od początku nie jest tylko przeziębieniem, lecz rodzice błędnie je zdiagnozowali. 

Kiedy infekcja wymaga wizyty u pediatry?

Wizyta u lekarza pediatry będzie wskazana w następujących przypadkach:

• zaburzenia oddychanie - duszności, uczucie ściskania w klatce piersiowej, świszczący oddech, przyspieszenie oddechu w spoczynku;
• wysoka lub długo utrzymująca się gorączka;
• apatia, brak lub zubożenie kontaktu z rodzicami i otoczeniem;
• senność trudna do wybudzenia;
• niepokojące zmiany skórne, wysypka, pokrzywka, rumień wędrujący;
• silne dolegliwości bólowe - głowy, ucha, karku, brzucha, mięśni;
• uporczywe wymioty i/lub biegunki.

Zawsze lepiej upewnić się, że nie jest to nic niepokojącego, niż zbagatelizować stan zdrowia dziecka i narazić je na powikłania. 

Jak wspierać odporność dziecka w tym okresie?

Jak wzmocnić odporność dziecka wiosną, gdy sezon infekcyjny się zaczyna lub trwa w najlepsze? Przede wszystkim należy zadbać o jego zdrową, zbilansowaną dietę (warzywa, owoce, ryby, źródła kwasów tłuszczowych Omega 3), ewentualną suplementację pod okiem pediatry (np. witamina D, Omega 3) oraz wysokiej jakości sen, ponieważ to właśnie w trakcie snu organizm regeneruje się najszybciej.

Codzienna aktywność na zewnątrz, najlepiej całoroczna, również buduje odporność poprzez hartowanie organizmu. Ważna jest też codzienna higiena, ale bez nadmiernej przesady. Mycie rąk po powrocie do domu i przed jedzeniem ma sens, jednak ma go także unikanie nadmiernej sterylności. Zbyt „czyste” środowisko może ograniczać naturalny trening odporności. Na koniec warto wspomnieć o pilnowaniu kalendarza obowiązkowych i sugerowanych szczepień ochronnych.

Bibliografia

1. Granacka A., Zawłocka E., Szymańska M., Jackowska T., Profilaktyka, diagnostyka i leczenie grypy u dzieci na podstawie wytycznych na sezon 2025/2026, Przegląd Pediatryczny, 3/2025.
2. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.
3. https://www.gov.pl/web/zdrowie/objawy-i-przebieg-choroby.