Kontrola znamion po lecie - jak rozpoznać zmiany skórne?

W skrócie:

• Znamiona warto kontrolować raz w roku, szczególnie po sezonie letnim, gdy skóra była intensywniej narażona na promieniowanie UV.
• Niepokój powinny wzbudzić m.in. zmiana kształtu, koloru lub powierzchni znamienia, jego szybki wzrost oraz krwawienie.
• Dermatoskopia jest bezbolesnym i nieinwazyjnym badaniem, które pozwala dokładniej ocenić zmiany skórne.
• Szczególną uwagę na znamiona powinny zwracać osoby często przebywające na słońcu, korzystające z solarium lub mające dużą liczbę znamion.

Spis treści:

Dlaczego po lecie warto skontrolować znamiona?

Zwłaszcza po lecie warto skontrolować znamiona, ponieważ latem skóra jest bardziej narażona na promieniowanie UV, które jest głównym potwierdzonym czynnikiem ryzyka raka skóry. Promieniowanie UV może uszkadzać komórki skóry i zwiększać ryzyko rozwoju czerniaka oraz innych nowotworów tej tkanki. Znamiona, które dotychczas wyglądały prawidłowo, mogą zmieniać się w patologiczne, mogą również pojawiać się na skórze zupełnie nowe zmiany o chorobowym przebiegu.

Chociaż kontrolę znamion skórnych po lecie rekomenduje się każdemu człowiekowi, w szczególności na czerniaka narażeni są Ci, którzy systematycznie się opalają i często przebywają na zewnątrz, np. podczas pracy fizycznej. 

Jak rozpoznać niepokojące zmiany skórne?

Zgodnie z informacjami udostępnionymi przez Polskie Towarzystwo Dermatologów, podejrzenie czerniaka skóry mogą nasuwać zmiany, które rozwinęły się spontanicznie (wcześniej ich nie było) lub na podłożu istniejącego już znamienia barwnikowego, jeśli jednocześnie obserwuje się:

• krwawienie z tego znamienia;
• nagłą zmianę kształtu, wystrzępienie brzegów znamienia;
• zmianę struktury powierzchni, np. staje się bardziej chropowata, nierówna;
• nagły i szybki wzrost znamienia, zajmowanie przez niego coraz większej powierzchni ciała;
• zmianę zabarwienia znamienia - staje się nierównomierne, w badaniu dermatoskopowym lekarz może zauważyć punktowe ciemniejsze przebarwienia.

Czerniak jest asymetryczny względem każdej osi w odróżnieniu do łagodnych zmian, które zwykle są okrągłe lub owalne, a także prezentuje obraz nieregularny, złożony z wyniosłości określanych mianem wysp. Aby mieć pewność, czy znamię jest patologiczne, czy fizjologiczne, należy jednak udać się do dermatologa na szczegółową diagnostykę dermatoskopową.

Na czym polega dermatoskopia?

Dermatoskopia to bezbolesne badanie znamion i innych zmian skórnych za pomocą dermatoskopu – specjalnego urządzenia, które wielokrotnie powiększa zmianę i umożliwia lekarzowi ocenę jej struktur niewidocznych gołym okiem. Wszystko odbywa się pod odpowiednim oświetleniem, przez co jeszcze dokładniej można zaobserwować wszelkie nieprawidłowości.

Dermatoskopia jest nieinwazyjna, nie przerywa ciągłości skóry. Dlatego też jest całkowicie bezbolesna i nie ma do niej żadnych przeciwwskazań zdrowotnych. Można ją wykonywać nawet u małych dzieci, kobiet ciężarnych czy pacjentów z przewlekłymi chorobami dermatologicznymi. W zależności od liczby ocenianych znamion skórnych, może trwać od kilku do kilkunastu minut.

Kto jest szczególnie narażony na czerniaka?

Główne czynniki ryzyka czerniaka są następujące:

• jasna karnacja skóry, jasne włosy i niebieskie oczy (świadczy to o niskiej zawartości melaniny, która w pewnym stopniu chroni skórę przed promieniowaniem UV);
• częste opalanie się, korzystanie z solarium;
• codzienna praca na słońcu, co dotyczy np. robotników drogowych, pracowników budowlanych, ogrodników itd.;
• ogólnie osłabiona odporność, zaawansowane choroby przewlekłe;
• wcześniej występujący czerniak w historii chorobowej pacjenta, a także czerniak zdiagnozowany w najbliższej rodzinie;
• duża liczba znamion na skórze, zwłaszcza tych atypowych.

Choć są to istotne czynniki ryzyka, czerniaka diagnozuje się również u osób, które nigdy nie były na nie narażone. Dlatego tak istotna jest wspomniana wcześniej systematyczna kontrola.

Jak chronić skórę przed promieniowaniem UV?

Aby zmniejszyć ryzyko czerniaka skóry, warto chronić ją przed nadmiernym promieniowaniem UV. Najskuteczniejsze sposoby takich działań to:

• unikanie ekspozycji skóry na słońce w godzinach jego najintensywniejszego świecenia, czyli mniej więcej w godzinach 12:00-16:00;
• stosowanie kremów z filtrem SPF 30-50+ przed wyjściem na silne słońce;
• ponowna aplikacja tych kremów po każdym wyjściu z wody (plaże, odkryte baseny);
• noszenie kapeluszy z szerokim rondem, okularów przeciwsłonecznych i zwiewnej, naturalnej odzieży podczas przebywania na silnym słońcu;
• częste szukanie cienia lub chłodnych pomieszczeń podczas przebywania na silnym słońcu;
• unikanie korzystania z solarium.

Dodatkowo ważne są coroczne kontrole znamion skórnych, nawet jeśli jest ich niewiele lub w poprzednim badaniu nie wykryto żadnych nieprawidłowości. Aby skorzystać z konsultacji dermatologicznej w ramach NFZ należy otrzymać skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (lekarza POZ, tzw. lekarza rodzinnego). Alternatywą jest konsultacja prywatna - nie potrzeba do niej skierowania, lecz koszt wizyty w całości pokrywa pacjent.

Bibliografia:

1. Rutkowski P., Wysocki P., Nasierowska-Guttmejer A., i inni, Czerniaki skóry — zasady postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w 2016 roku, Onkologia w Praktyce Klinicznej, 1/2015.
2. Czerniak | Kompedium Chorób Nowotworowych | Narodowy Portal Onkologiczny.

Pytania i odpowiedzi

Jak często należy kontrolować znamiona?

Znamiona warto kontrolować raz w roku, szczególnie po sezonie letnim. Częstsze kontrole są wskazane, jeśli pojawiają się niepokojące zmiany.

Kiedy znamię powinno wzbudzić niepokój?

Niepokój powinny wzbudzić m.in. szybki wzrost znamienia, zmiana jego kształtu, koloru lub powierzchni, krwawienie oraz asymetryczny wygląd.

Czy dermatoskopia jest bolesna?

Nie. Dermatoskopia jest badaniem nieinwazyjnym i całkowicie bezbolesnym.

Czy każde znamię wymaga usunięcia?

Nie każde znamię wymaga usunięcia. Kluczowa jest jego ocena przez dermatologa, najlepiej za pomocą dermatoskopii.