Lekarz rodzinny – jakie badania może zlecić?

Jaką rolę pełni lekarz rodzinny w systemie opieki?

Lekarz rodzinny przeważnie jest pierwszym kontaktem pacjenta z systemem ochrony zdrowia. Zajmuje się zarówno leczeniem bieżących dolegliwości, jak i profilaktyką oraz koordynacją dalszej opieki. Jego podstawowe kompetencje można opisać następująco:

• diagnozowanie i leczenie najczęstszych chorób, takich jak infekcje, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca czy choroby przewlekłe, oczywiście w przypadku chorób przewlekłych we współpracy z konkretnym specjalistą. Dzięki lekarzowi rodzinnemu pacjent nie musi w wielu przypadkach długo czekać na wizytę u specjalisty, by wypisał on wyłącznie kontynuację recepty. Dokonuje tego lekarz rodzinny;
• profilaktyka zdrowotna - bilanse zdrowia, szczepienia, zlecanie kontrolnych badań profilaktycznych, porady dotyczące zdrowia i stylu życia;
• zlecanie badań diagnostycznych różnego rodzaju - zarówno w kontekście badań laboratoryjnych, jak i obrazowych;
• wystawianie e-recept;
• wystawianie zwolnień chorobowych, czyli tzw. L4, a także wszelkich zaświadczeń lekarskich.

Jest to lekarz, do którego udajemy się przy niepokojących dolegliwościach zdrowotnych. Na podstawie wywiadu i wykonanych badań ustala on, czy nie skierować pacjenta do odpowiedniego specjalisty, czy jednak samodzielnie rozpocząć leczenie.

Jakie badania można wykonać w ramach POZ?

Każdy pacjent korzystający z publicznej służby zdrowia powinien wiedzieć, jakie badania może wypisać lekarz rodzinny. Najczęściej są to:

• badania hematologiczne (badania krwi) - morfologia krwi obwodowej z płytkami krwi, morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi, retikulocyty, OB, CRP;
• badania biochemiczne i immunochemiczne - sód, potas, wapń zjonizowany, żelazo, stężenie transferryny, stężenie hemoglobiny glikowanej (HbAlc), mocznik, kreatynina, glukoza, test obciążenia glukozą, białko całkowite, proteinogram, albumina, białko C-reaktywne (CRP), kwas moczowy, cholesterol całkowity, cholesterol-HDL, cholesterol-LDL, trójglicerydy (TG), bilirubina całkowita, bilirubina bezpośrednia, fosfataza alkaliczna (ALP), aminotransferaza asparaginianowa (AST), aminotransferaza alaninowa (ALT), gammaglutamylotranspeptydaza (GGTP), amylaza, kinaza kreatynowa (CK), fosfataza kwaśna całkowita (ACP), czynnik reumatoidalny (RF), miano antystreptolizyn O (ASO), hormon tyreotropowy (TSH), antygen HBs-AgHBs, VDRL, FT3, FT4, PSA – Antygen swoisty dla stercza całkowity, stężenie wapnia całkowitego w surowicy krwi;
• badania moczu - ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu, analiza białka, glukozy, wapnia i amylazy w moczu;
• badania kału - badanie ogólne, badanie na pasożyty, badanie na krew utajoną;
• badania układu krzepnięcia - wskaźnik protrombinowy (INR), czas kaolinowo-kefalinowy (APTT), fibrynogen;
• badania mikrobiologiczne - posiew moczu z antybiogramem, posiew wymazu z gardła z antybiogramem, posiew kału w kierunku pałeczek Salmonella i Shigella, test antygenowy SARS-CoV-2;
• EKG w spoczynku;
• badania USG - tarczycy, ślinianek, nerek i moczowodów, przytarczyc, brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, obwodowych węzłów chłonnych;
• zdjęcia RTG i tomografia komputerowa płuc;
• gastroskopia i kolonoskopia.

Badania te wykonamy w placówce mającej kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia i posiadającej odpowiedni sprzęt do ich wykonania. Często to lekarz rodzinny kieruje pacjenta w odpowiednie miejsce.

Kiedy potrzebne jest skierowanie do specjalisty?

Skierowanie do specjalisty uzyskane od lekarza rodzinnego wymagane jest w następujących przypadkach:

• pogorszenie objawów choroby przewlekłej;
• chęć zmiany dawki lub rodzaju leku w przebiegu choroby przewlekłej, która jest prowadzona przez lekarza specjalistę;
• objawy zgłaszane przez pacjenta utrzymują się długo, narastają lub często nawracają pomimo leczenia w przychodni;
• lekarz rodzinny uzna, że problem wykracza poza zakres podstawowej opieki zdrowotnej.

Skierowanie nie jest potrzebne natomiast do uzyskania pomocy ginekologa i położnika, psychiatry, dentysty, onkologa, a także do poradni leczenia uzależnień. W te miejsca można udać się w ramach NFZ od razu, bez konieczności wcześniejszej wizyty w swojej przychodni.

Profilaktyka i diagnostyka podstawowa

Profilaktyka zdrowotna oferowana przez lekarza rodzinnego obejmuje działania, które pomagają zmniejszyć ryzyko zachorowania lub wykryć chorobę we wczesnym stadium, takie jak:

• systematyczne badania profilaktyczne;
• szczepienia ochronne;
• kontrola ciśnienia tętniczego;
• ocena masy ciała i stylu życia;
• edukacja dotycząca zdrowego odżywiania, aktywności fizycznej oraz unikania palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu.

Diagnostyka podstawowa to badania w ramach NFZ, na które skierowanie wystawia lekarz rodzinny, właśnie po to, by na wczesnych etapach wykryć ewentualne nieprawidłowości zdrowotne.

Jak wygląda ścieżka pacjenta krok po kroku?

Ścieżkę pacjenta krok po kroku można przedstawić następująco:

• zauważenie u siebie niepokojących objawów, pogorszenie samopoczucia bądź chęć skontrolowania stanu zdrowia;
• umówienie się na wizytę do lekarza rodzinnego;
• szczegółowy wywiad zdrowotny z lekarzem, wykonanie wstępnych badań (np. osłuchanie klatki piersiowej stetoskopem, pomiar ciśnienia tętniczego, ocena gardła) oraz wystawienie skierowania na badania dodatkowe (np. badania krwi), jeśli jest to konieczne;
• otrzymanie wstępnej farmakoterapii, jeśli jest konieczna lub otrzymanie skierowania do specjalisty;
• powrót do lekarza rodzinnego z wynikami badań celem ich analizy i wdrożenia szczegółowego dalszego postępowania.

Jeśli zmagamy się z problemem zdrowotnym, jeszcze na pierwszej wizycie lekarz może podjąć decyzję o wystawieniu zwolnienia chorobowego.

Jak wygląda opieka POZ?

Opieka POZ (Podstawowa Opieka Zdrowotna) to podstawowy poziom systemu ochrony zdrowia, którego zadaniem jest zapewnienie pacjentowi pierwszego kontaktu z lekarzem oraz ciągłej opieki nad jego zdrowiem. Wybór takiego lekarza (oraz przychodni) może odbyć się osobiście w placówce medycznej, jak również za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP). Zmiany lekarza POZ można dokonać dwukrotnie w ciągu roku.

Aby skorzystać z pomocy specjalistów POZ należy najczęściej zadzwonić do przychodni i umówić się na wizytę, choć można tego dokonać również osobiście.

Bibliografia

1. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/wybor-lekarza-pierwszego-kontaktu.
2. https://pacjent.gov.pl/artykul/jakie-badania-moze-zlecic-lekarz-poz.