Lipaza i amylaza – kiedy bada się trzustkę?

Czym są lipaza i amylaza?

Lipaza i amylaza to enzymy trawienne syntezowane głównie przez trzustkę. Ich stężenie we krwi oznacza się zwłaszcza w diagnostyce chorób trzustki, a w szczególności - ostrego zapalenia trzustki. Lipaza to enzym odpowiedzialny za trawienie tłuszczów. Rozkłada tłuszcze pokarmowe na kwasy tłuszczowe i glicerol, dzięki czemu mogą zostać wchłonięte w jelicie. Natomiast amylaza odpowiada za trawienie węglowodanów (głównie skrobi).

Kiedy lekarz zleca badania enzymów trzustkowych?

Podstawowe wskazania do zlecenia badań enzymów trzustkowych są następujące:

• silny ból brzucha, zwłaszcza w nadbrzuszu, promieniujący do pleców;
• podejrzenie ostrego zapalenia trzustki – nagły, silny ból brzucha, nudności, wymioty i gorączka;
• podejrzenie przewlekłego zapalenia trzustki, szczególnie u osób z nawracającymi bólami brzucha lub niewydolnością trzustki;
• ocena chorób trzustki, takich jak torbiele, urazy czy nowotwory;
• kontrola leczenia u pacjentów z rozpoznaną chorobą trzustki;
• diagnostyka niewyjaśnionych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak utrzymujące się bóle brzucha, nudności czy wymioty.

Enzymów trzustkowych raczej nie bada się rutynowo bez podejrzanych objawów, jak ma to miejsce na przykład przy hormonach tarczycy, glukozie czy lipidogramie.

Objawy chorób trzustki

Charakterystyczne objawy mogące wskazywać na patologię pracy trzustki są następujące:

• silny ból w nadbrzuszu, zwłaszcza gdy jednocześnie promieniuje do pleców, nasila się po obfitym posiłku lub towarzyszą mu nudności i wymioty;
• tłuszczowe, jasne, obfite i trudno spłukujące się stolce, przewlekła biegunka, utrata masy ciała;
• wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, przewlekłe zmęczenie;
• żółtaczka i zaciemnienie moczu.

Jeśli jednocześnie obserwujemy wysoką gorączkę, wizyta u lekarza powinna odbyć się natychmiast.

Ostre i przewlekłe zapalenie trzustki

Zarówno ostre, jak i przewlekłe zapalenie trzustki ma wspólny mianownik, a jest nim właśnie stan zapalny. W ostrym przebiegu choroby początek zapalenia i objawów jest nagły, a możliwe przyczyny to: kamica żółciowa, nadużywanie alkoholu, niektóre leki, bardzo wysokie stężenie triglicerydów. Ból jest silny, nagły, odczuwalny w nadbrzuszu i promieniujący do pleców. Lipaza i amylaza zwykle znacznie podwyższone.

W przebiegu przewlekłego zapalenia trzustki enzymy trzustkowe w badaniach laboratoryjnych mogą być prawidłowe lub tylko nieznacznie podwyższone. Choroba ma początek stopniowy, rozwija się przez lata. Jej przyczynami najczęściej są: długotrwałe nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, czynniki genetyczne, przewlekłe zwężenie przewodów trzustkowych. Ból jest nawracający lub przewlekły ból o różnym nasileniu.

Obydwie choroby wymagają leczenia, czym zajmuje się najczęściej lekarz gastroenterolog lub hepatolog.

Jak interpretować wyniki badań?

Normy dla enzymów trzustkowych w przypadku pacjentów dorosłych prezentują się następująco:

• lipaza: 13–60 U/l lub 10–70 U/l (w zależności od laboratorium);
• amylaza całkowita: 25–125 U/l;
• amylaza trzustkowa: 13–53 U/l (w zależności od metody badania).

Co oznaczają podwyższone wyniki lipazy i amylazy oraz czy prawidłowy wynik wyklucza chorobę trzustki? Prawidłowy wynik dla lipazy najczęściej wyklucza ostre uszkodzenie trzustki, choć nie wszystkie choroby tego narządu. Z kolei wyniki znajdujące się 3-krotnie powyżej górnej granicy normy wraz z typowymi objawami (silny ból brzucha) silnie sugeruje ostre zapalenie trzustki. Natomiast podwyższona tylko amylaza całkowita (przy prawidłowym wyniku lipazy) może występować m.in. w chorobach ślinianek, niedrożności jelit czy niewydolności nerek.

Interpretacją wyników zawsze powinien zajmować się lekarz zlecający badanie. Błędem jest samodzielna interpretacja, nawet jeśli wydaje się być prosta i intuicyjna.

Diagnostyka bólu brzucha w Salve - jak to wygląda w praktyce?

Niepokojące, nawracające lub przedłużające się bóle brzucha zawsze warto skontrolować. W Salve pracują doświadczeni lekarze specjaliści, którzy na podstawie szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego (przeprowadzanego jeszcze w gabinecie lekarskim) ustalają kroki dalszej diagnostyki. Mogą zlecić wnikliwe badania krwi, moczu i kału, tomografię komputerową jamy brzusznej, gastroskopię i kolonoskopię, wykonać USG brzucha. Badania dobierane są indywidualnie do pacjenta, by na ich podstawie móc wdrożyć jak najskuteczniejsze leczenie.

Specjaliści pracują na nowoczesnych sprzętach, z wykorzystaniem aktualnej wiedzy opartej na badaniach naukowych. Każdy pacjent może liczyć na kompleksową pomoc przy współpracy różnych lekarzy, jeśli pojawi się taka potrzeba. Wizyty można umawiać osobiście, telefonicznie lub za pośrednictwem wygodnych formularzy online.

Bibliografia

1. Lasoń E., Ogonowski J., Lipaza – charakterystyka, zastosowanie, sposoby immobilizacji, Chemik, 2/2010.
2. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.
3. https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/trzustka.