Najczęstsze urazy ortopedyczne - jak je rozpoznać i leczyć?

W skrócie:

• Do najczęstszych urazów ortopedycznych należą skręcenia, zwichnięcia, złamania oraz uszkodzenia mięśni, więzadeł i łąkotek.
• Skręcenie i złamanie mogą dawać podobne objawy, dlatego ich rozróżnienie często wymaga USG lub RTG.
• Po urazie warto unieruchomić miejsce kontuzji, zastosować zimny okład i unieść kończynę, a przy silnych objawach zgłosić się do ortopedy.
• Leczenie zależy od rodzaju urazu i może obejmować unieruchomienie, leczenie zachowawcze lub zabiegowe oraz rehabilitację.

Spis treści:

Jakie są najczęstsze urazy układu ruchu?

Najczęstsze rodzaje urazów narządu ruchu można podzielić na następujące grupy:

• skręcenia stawów - np. skręcenie stawu skokowego, skręcenie kolana. Wskutek skręceń dochodzi do naciągnięcia, naderwania lub zerwania ciągłości więzadeł stabilizujących staw;
• zwichnięcia stawów - najczęściej stawu skokowego, stawu łokciowego, stawu ramiennego. Wskutek zwichnięć dochodzi do zerwania więzadeł i przesunięcia powierzchni stawowych względem siebie;
• złamania kości - mogą być zamknięte, otwarte, z przemieszczeniem lub stabilne. Niemal zawsze wymagają unieruchomienia opatrunkiem gipsowym;
• naderwania, zerwania i naciągnięcia mięśni - najczęściej wskutek aktywności sportowych, ale i w sytuacjach, gdy mięsień zostanie poddany obciążeniom przekraczającym jego aktualne możliwości rozciągania się;
• uszkodzenia chrząstek stawowych - mogą towarzyszyć skręceniom i zwichnięciom, a także innym kontuzjom;
• zerwania więzadeł - najczęściej diagnozuje się zerwanie więzadła krzyżowego przedniego (ACL) w kolanie;
• entezopatie i tendinopatie - np. łokieć tenisisty, kolano skoczka, zapalenie gęsiej stopki;
• uszkodzenia łąkotek - również dotyczą stawów kolanowych.

Pozostałe kontuzje występują nieco rzadziej. Jednak każda z wymienionych grup ma wiele podtypów i rodzajów, co sprawia, że diagnostyka musi być szczególnie staranna.

Jak odróżnić skręcenie od złamania?

Pierwsze objawy skręcenia i złamania mogą być podobne, zwłaszcza jeśli złamanie lokalizuje się w okolicy stawu. Pojawiają się: zaczerwienienie, narastający obrzęk, ból nasilający się podczas prób poruszania stawem. Jeśli złamanie jest przemieszczone, pojawi się zniekształcenie zarysu kości pod skórą.

Ból po urazie lokalizujący się daleko od stawu, np. w połowie łydki, w biodrze czy w połowie kości ramiennej, raczej sugeruje złamanie, niż skręcenie. Pełne zróżnicowane możliwe jest jednak dopiero na podstawie USG lub RTG.

Pierwsza pomoc po urazie ortopedycznym

Po doznanym urazie ortopedycznym w pierwszej kolejności należy zabezpieczyć miejsce kontuzji, czyli unieruchomić je, przyłożyć lód lub zimny okład, unieść kończynę wysoko, by drenować obrzęk. Jeśli ból jest silny, dotyczy okolic stawu, uniemożliwia poruszanie stawem lub obrzęk jest znaczny, warto udać się do ortopedy jak najszybciej. 

Zdarza się, że uszkodzenie strukturalne jest duże, a objawy są nierównomierne - nie wskazują na patologię. Dlatego coraz więcej ortopedów zaleca, by po każdym doznanym urazie wykonać choćby USG, które wykluczy poważniejsze zmiany lub potwierdzi je, co umożliwi wdrożenie bezpiecznego postępowania. 

Diagnostyka urazów ortopedycznych

Badania diagnostyczne w dużej mierze zależą od tego, jaki uraz miał miejsce i jakie objawy występują u pacjenta. Jeśli objawy są typowo mięśniowe i wskazują na naderwanie czy naciągnięcie, w zupełności wystarczy USG. Podejrzenie złamań kości wymaga wykonania RTG, co jest najtańszym i najszybszym badaniem diagnostycznym.

Z kolei uszkodzenia stawowe i wewnątrzstawowe (skręcenia, zerwania więzadeł, zwichnięcia, uszkodzenia łąkotek) wymagają rezonansu magnetycznego. Na innych badaniach nie będą dokładnie uwidocznione. 

Leczenie i rehabilitacja w Salve

Jak wygląda leczenie urazów ortopedycznych w Salve? W poradni ortopedycznej pracują doświadczeni lekarze zajmujący się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem (zachowawczym i zabiegowym) urazów oraz chorób narządu ruchu: więzadeł, stawów, szkieletu, mięśni i ścięgien. Dużą zaletą jest dostęp do RTG i rutynowe wykonywanie USG, co pozwala jeszcze lepiej uwidocznić struktury ciała pacjenta. 

Lekarz ortopeda ustali, jak duża jest kontuzja, czy wymaga zastosowania unieruchomienia lub postępowania chirurgicznego, a następnie przekieruje pacjenta do fizjoterapeutów, którzy zajmą się dalszym usprawnieniem. Współpraca tych specjalistów sprawia, że pacjent szybko wraca do pełnej, bezbólowej sprawności. 

Jak zapobiegać urazom?

Nie da się całkowicie zapobiec urazom, ponieważ nierzadko są one konsekwencją wypadków komunikacyjnych, upadków, kontuzji w trakcie wykonywanej pracy. Aby jednak zmniejszyć ryzyko ich występowania, warto:

• dbać o prawidłową masę ciała;
• pozostawać aktywnym fizycznie - codzienne spacery, jazda na rowerze, jogging, spontaniczna aktywność wzmacnia kości, więzadła i ścięgna. Ważne, by ruch był systematyczny. Intensywna aktywność raz na kilka tygodni działa wręcz przeciwnie, zwiększa ryzyko kontuzji, ponieważ mięśnie nie są przygotowane na obciążenia;
• dbać o zdrową, zbilansowaną dietę i suplementację - niedobory pokarmowe osłabiają struktury narządu ruchu. Zwłaszcza niedobór wapnia, cynku, białka, kolagenu, witaminy D i witaminy K;
• dobrze rozgrzewać się przed każdą zaplanowaną aktywnością;
• stopniowo zwiększać intensywność ćwiczeń, nie zaczynać od razu od dużych ciężarów czy długich jednostek treningowych;
• dbać o BHP w miejscu pracy, zawsze nosić sugerowane ochraniacze i zabezpieczenia;

• zrezygnować z aktywności w momencie wystąpienia bólu.

Jednocześnie warto wiedzieć, do którego ortopedy udać się w razie doznanej kontuzji. Z pewnością nie można jej bagatelizować.

Bibliografia:

1. Kruczyński J., Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2023.
2. Miller M., Ortopedia Miller, Wydawnictwo Urban&Partner, Wrocław 2020.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze urazy ortopedyczne?

Do najczęstszych urazów ortopedycznych należą skręcenia i zwichnięcia stawów, złamania kości, naderwania i zerwania mięśni, uszkodzenia więzadeł, chrząstek stawowych oraz łąkotek.

Jak rozpoznać złamanie lub skręcenie?

Skręcenie i złamanie mogą powodować ból, obrzęk i zaczerwienienie. Złamanie może dodatkowo powodować zniekształcenie kości, jednak pewne rozróżnienie urazów wymaga badania obrazowego, np. USG lub RTG.

Kiedy po urazie zgłosić się do ortopedy?

Do ortopedy warto zgłosić się jak najszybciej, gdy ból jest silny, pojawia się znaczny obrzęk, uraz dotyczy okolicy stawu lub utrudnia albo uniemożliwia poruszanie kończyną.

Jak wygląda leczenie urazów ortopedycznych?

Leczenie zależy od rodzaju i rozległości urazu. Może obejmować unieruchomienie, leczenie zachowawcze lub chirurgiczne, a następnie rehabilitację prowadzoną przez fizjoterapeutę.

Jak długo trwa rehabilitacja po urazie?

Czas rehabilitacji zależy od rodzaju i rozległości kontuzji oraz zastosowanego leczenia. Plan dalszego usprawniania ustalany jest indywidualnie przez ortopedę i fizjoterapeutę.