Niebolesne powiększone węzły chłonne - kiedy warto zgłosić się do lekarza?

W skrócie:

• Powiększone węzły chłonne najczęściej są związane z infekcjami, ale mogą też towarzyszyć innym chorobom.
• Niepokój powinny wzbudzić węzły twarde, mało przesuwalne, rosnące lub utrzymujące się przez kilka tygodni.
• Diagnostyka może obejmować badanie lekarskie, morfologię, OB, CRP, próby wątrobowe oraz USG.
• Do lekarza warto zgłosić się zwłaszcza wtedy, gdy powiększonym węzłom towarzyszą osłabienie, spadek masy ciała lub brak objawów infekcji.

Spis treści:

• Czym są węzły chłonne i jaką pełnią funkcję?
• Najczęstsze przyczyny ich powiększenia
• Kiedy to objaw infekcji, a kiedy coś poważniejszego?
• Jak wygląda diagnostyka?
• Jakie badania są wykonywane?
• Kiedy zgłosić się do lekarza?

Czym są węzły chłonne i jaką pełnią funkcję?

Węzły chłonne to niewielkich rozmiarów, owalne struktury należące do układu limfatycznego. Lokalizują się w wielu miejscach ciała, m.in. na szyi, pod pachami, w pachwinach oraz w klatce piersiowej i jamie brzusznej. Odpowiadają przede wszystkim za:

• obronę immunologiczną - w węzłach znajdują się limfocyty i inne komórki odpornościowe, które pomagają rozpoznawać i zwalczać bakterie, wirusy oraz inne obce substancje;
• filtrowanie limfy - limfa przepływa przez węzły chłonne, gdzie zatrzymywane mogą być drobnoustroje, uszkodzone komórki i inne niepożądane cząstki;
• uruchamianie odpowiedzi odpornościowej - węzły są miejscem, w którym komórki układu odpornościowego mogą się aktywować i namnażać

Innymi słowy, biorą udział w utrzymaniu wysokiej odporności i zwalczaniu chorób. Jeśli w organizmie toczy się stan zapalny lub infekcja, węzły chłonne ulegają powiększeniu, co wiąże się głównie z intensywną aktywacją produkcji komórek w tych okolicach. 

Najczęstsze przyczyny ich powiększenia

Zdecydowanie najczęściej do powiększenia węzłów chłonnych dochodzi w następujących sytuacjach:

• infekcje wirusowe - np. grypa, przeziębienie, COVID-19, mononukleoza;
• infekcje bakteryjne - np. angina paciorkowcowa, zakażenia bakteryjne gardła, zakażenia skórne;
• choroby zapalne i autoimmunologiczne - np. reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy, świnka, różyczka;
• skutek uboczny przyjmowania niektórych leków, np. dużych dawek glikokortykoidów;
• choroby nowotworowe i ich przerzuty;
• silny uraz w okolicy węzłów chłonnych.

Oczywiście znaczenie ma to, czy węzły chłonne są powiększone lokalnie, czy ogólnoustrojowo. Dla przykładu przy anginie obserwuje się raczej powiększenie szyjnych i zausznych węzłów chłonnych, zaś przy negatywnej reakcji na stosowane leki powiększeniu ulec mogą węzły chłonne zlokalizowane w różnych miejscach na ciele. Przy chorobach przewlekłych powiększenie węzłów chłonnych najczęściej ma miejsce wyłącznie w fazie zaostrzenia. 

Kiedy to objaw infekcji, a kiedy coś poważniejszego?

Przy powiększonych węzłach chłonnych można podejrzewać infekcję wówczas, gdy tuż przed tym objawem lub wspólnie z nim występują inne dolegliwości, np. ból gardła, gorączka, ogólne złe samopoczucie czy dreszcze. Także wtedy, gdy węzły chłonne są tkliwe, zaczerwienione, ale wciąż miękkie i sprężyste w dotyku. Wraz z ustępowaniem objawów infekcji również węzeł chłonny powinien wracać do normalności.

Niepokojące objawy wskazujące, że w organizmie może toczyć się coś poważniejszego, to:

• twardy, mało przesuwalny powiększony węzeł chłonny z guzkiem lub zgrubieniem;
• systematycznie rosnący węzeł chłonny;
• powiększenie węzła chłonnego utrzymujące się co najmniej kilka tygodni, nawet jeśli nie towarzyszą temu żadne inne objawy;
• powiększenie węzła chłonnego współistnieje z nagłą utratą masy ciała lub znacznym osłabieniem;
• powiększenie węzła chłonnego pojawiło się bez konkretnej przyczyny, nie ma oznak infekcji.

Znacznie bezpieczniej jest wówczas udać się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który obejrzy węzeł chłonny, zleci badania i na tej podstawie wykluczy patologie lub potwierdzi je i albo wdroży leczenie albo przekieruje pacjenta do innego specjalisty. Nie należy bagatelizować problemów związanych z układem limfatycznym. 

Jak wygląda diagnostyka?

Diagnostyka powiększonych węzłów chłonnych rozpoczyna się szczegółowym wywiadem zdrowotnym, na podstawie którego lekarz ocenia dodatkowe objawy, choroby przewlekłe, przyjmowane leki, choroby w najbliższej rodzinie, charakter i czas trwania powiększonych węzłów chłonnych. Następnie bada je palpacyjnie i zleca dodatkowe badania. 

Przeważnie są to badania krwi, a jeśli istnieją ku temu wskazania, lekarz może zlecić badania w kierunku konkretnych infekcji. Nierzadko powiększony węzeł chłonny wymaga obserwacji pod USG. Biopsja jest wymagana wyłącznie wtedy, gdy pojawi się podejrzenie nowotworu. 

Jakie badania są wykonywane?

Zlecane zazwyczaj badania krwi są następujące:

• morfologia krwi obwodowej;
• czynniki stanu zapalnego - OB i CRP;
• panel wątrobowy - głównie ALT, AST, bilirubina.

Pozostałe parametry dobiera się w zależności od występujących objawów i podejrzeń lekarza. Niekiedy może on skierować diagnostykę na identyfikację zakażeń wirusowych, np. HIV, EBV, toksoplazmozy czy gruźlicy. 

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Do lekarza warto zgłosić się zawsze wtedy, gdy powiększone węzły chłonne utrzymują się dłuższy czas (powyżej kilku tygodni, nawet bez występowania żadnych innych objawów), narastają na przestrzeni czasu, zamiast zmniejszać swoją objętość oraz gdy jednocześnie pojawia się utrata masy ciała lub bardzo złe samopoczucie. W przypadku kobiet pilnej diagnostyki wymaga powiększenie pachowych węzłów chłonnych, szczególnie jeśli w ich obrębie wyczujemy guzek lub stwardnienie. 

Bibliografia:

1. Prystupa A., Makaruk B., Miszczak M., Jojczuk M., Kurys-Denis E., Jodłowska-Jędrych B., Krupski W., Mosiewicz J., Diagnostyka powiększonych węzłów chłonnych na podstawie opisu przypadku, Medycyna Ogólna, 16/2010.
2. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.

Pytania i odpowiedzi

Czy niebolesne powiększone węzły chłonne zawsze oznaczają chorobę?

Nie. Mogą pojawiać się m.in. przy infekcjach, stanach zapalnych, chorobach autoimmunologicznych lub innych problemach zdrowotnych.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Gdy węzły utrzymują się przez kilka tygodni, rosną, są twarde i mało przesuwalne albo towarzyszą im osłabienie lub utrata masy ciała.

Jakie badania wykonuje się przy powiększonych węzłach chłonnych?

Najczęściej wykonuje się morfologię, OB, CRP i próby wątrobowe. W razie potrzeby lekarz może zlecić także USG lub badania w kierunku infekcji.

Jak długo mogą utrzymywać się powiększone węzły chłonne?

Przy infekcji powinny stopniowo się zmniejszać wraz z ustępowaniem objawów. Jeśli utrzymują się przez kilka tygodni, warto skonsultować się z lekarzem.