Odmrożenia – stopnie, objawy i pierwsza pomoc

Odmrożenia powstają najczęściej na skutek przebywania w zimnym otoczeniu, gdzie temperatura wynosi poniżej 0°C, ale zdarzają się również w wyniku bezpośredniego kontaktu z lodem lub zimnym metalem. Sprawdź, jak możesz pomóc sobie i swoim bliskim w przypadku odmrożenia!

Wysoką jakość merytoryczną artykułu zapewnia Salve Medica Przychodnie

Spis treści:

• Kiedy powstają odmrożenia i jakie są ich skutki?
• Jakie są przyczyny odmrożeń i co sprzyja ich powstawaniu?
• Jakie są objawy odmrożenia?
• Stopnie odmrożeń i ich klasyfikacja
• Odmrożenia – pierwsza pomoc i leczenie
• Czego nie robić w przypadku odmrożenia?
• Jak zapobiegać odmrożeniom?
  
  
  

Kiedy powstają odmrożenia i jakie są ich skutki?

Tegoroczna zima nie odpuszcza. Długo utrzymujące się niskie temperatury narażają nasze ciało na powstawanie odmrożeń. Dotyczy to w szczególności osób długo przebywających na zewnątrz: pracowników firm porządkujących, sprzedawców otwartych targowisk, zwolenników sportów zimowych.

W mechanizmie powstawania odmrożenia dochodzi do spowolnienia, a następnie zatrzymania przepływu krwi w naczyniach krwionośnych zaopatrujących skórę, tkankę podskórną i mięśnie w krew. Na skutek tego procesu następuje odwodnienie komórek, nieprawidłowe stężenie elektrolitów w ich wnętrzu i denaturacja kompleksów białkowo-lipidowych. W efekcie końcowym dochodzi do przejściowego uszkodzenia lub całkowitego obumarcia narażonych na działanie niskich temperatur części ciała.

Jakie są przyczyny odmrożeń i co sprzyja ich powstawaniu?

Oczywiście podstawową przyczyną powstawania odmrożeń jest niska temperatura, ale istotne są również inne czynniki, takie jak:

• wilgoć (np. przemoknięte rękawiczki, buty),
• silny wiatr,
• ubranie wywołujące słabsze krążenie krwi,
• odwodnienie,
• głód,
• zmęczenie,
• schorzenia przewlekle: choroby układu krążenia, cukrzyca,
• podeszły wiek,
• spożywanie alkoholu (wbrew powszechnej opinii alkohol nie rozgrzewa).

Uwaga: Każdy rodzaj odmrożenia powinien być skonsultowany z lekarzem!

Odmrożenia – pierwsza pomoc i leczenie

Pomoc przedmedyczna powinna polegać na ochronie przed dalszym wyziębieniem. W przypadku podejrzenia wystąpienia odmrożenia należy jak najszybciej wrócić do ciepłego (ale nie gorącego) pomieszczenia. Następnie pozbywamy się mokrych/wilgotnych ubrań/butów. Zdejmujemy też biżuterię (pierścionki, kolczyki, zegarek). Odmrożone miejsca należy delikatnie ogrzać np. przykładając ogrzany ręcznik lub mocząc w letniej wodzie (początkowo temperatura powinna być w granicach 30°C i powoli wzrastać do 36°C). W przypadku odmrożenia policzków i nosa, na odmrożone części ciała należy założyć czyste opatrunki z gazy. W celu rozgrzania całego organizmu, należy pić ciepłe, ale nie gorące, napoje oraz spożywać zupy.

Pamiętaj: każde podejrzenie odmrożenia należy skonsultować z lekarzem. Przy poważniejszych odmrożeniach konieczne może być podanie surowicy przeciwtężcowej.

Jeśli widzisz osobę, u której podejrzewasz odmrożenie, natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe, szczególnie jeśli poszkodowany jest nieprzytomny lub czuje się źle. W szpitalu pacjent zostanie zbadany przez lekarza, który zakwalifikuje jego odmrożenia do odpowiedniego stopnia, i w zależności od stanu pacjenta, zostanie mu udzielona właściwa pomoc.

Czego nie robić w przypadku odmrożenia?

Istnieje wiele szkodliwych mitów związanych z pomocą w przypadku odmrożenia. Oto czego nie powinno się robić:

• Nigdy nie podawaj/nie pij alkoholu w celu rozgrzania!
• Odmrożeń nie należy nacierać śniegiem ani polewać zimną wodą.
• Nie należy rozmasowywać czy pocierać odmrożeń, gdyż może to uszkodzić tkanką skórną.
• Działaj stopniowo: nie rozgrzewaj się pijąc wrzątek, nie bierz gorącej kąpieli.
• W przypadku pojawienia się pęcherzy pod żadnym pozorem nie należy ich przekłuwać – zwiększa to ryzyko zakażenia.

Jak zapobiegać odmrożeniom?

Choć nie mamy wpływu na mrozy panujące na zewnątrz, to możemy przeciwdziałać odmrożeniom, przestrzegając kilku zasad:

• W okresie jesienno-zimowym nie spożywaj alkoholu na świeżym powietrzu.
• Ubieraj się właściwie. Babciny sposób na tzw. „cebulkę” to sprawdzona metoda na ochronę przed niskimi temperaturami. Noś ciepłą czapkę, grube rękawice i wysokie skarpetki.
• Sprawdzaj prognozę pogody, aby wiedzieć, jak ubrać się danego dnia.
• Jeśli stoisz na mrozie w jednym miejscu np. czekając na autobus, staraj się poruszać rękami i nogami (to poprawi ich ukrwienie).
• Zadbaj o odpowiednie nawilżenie i ochronę skóry, stosując tłuste kremy.

Źródła:
1. Zawadzki A. (red.), Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
2. Gaździk T. S. (red.), Chirurgia urazowa i ortopedia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012. 
3. Medyczne czynności ratunkowe w praktyce, Praca zbiorowa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2024
4. Pierwsza pomoc – odmrożenia, Portal Gov.pl, https://www.gov.pl/web/psse-pyrzyce/pierwsza-pomoc--odmrozenia (dostęp 12.12.2025)