Powrót krztuśca – dlaczego liczba zachorowań w Polsce nadal jest wysoka?

Czym jest krztusiec i dlaczego nazywany jest „100-dniowym kaszlem”?

Krztusiec (dawniej znany jako koklusz) jest ostrą chorobą dróg oddechowych, wywoływaną przez bakterie Bordetella pertussis. Jak dochodzi do zakażenia tymi patogenami? Zakazić krztuścem może chory człowiek, przy czym podstawowe drogi zakażenia to:

• droga kropelkowa – podczas kaszlu, kichania lub mówienia;
• bezpośredni kontakt z osobą chorą.

Największa zakaźność występuje w pierwszych 2 tygodniach choroby, jednak nawet po ustąpieniu widocznych objawów możliwość zakażania innych osób może utrzymywać się do 5 tygodni.

Objawy krztuśca można podzielić na trzy fazy:

• I faza – trwa do 2 tygodni. Występują niewysoka gorączka, katar oraz stopniowo nasilający się suchy kaszel.
• II faza – trwa od 2 do 4 tygodni i określana jest jako faza kaszlu napadowego. Kaszel staje się częstszy i bardziej nasilony. Po głębokim wdechu chory wykonuje serię kilku kaszlnięć bez możliwości zaczerpnięcia powietrza. U niemowląt mogą pojawiać się bezdechy oraz sinica.
• III faza – okres rekonwalescencji, który może trwać nawet kilka miesięcy.

Przebieg krztuśca u niemowląt może być bardzo ciężki i wiązać się z objawami zagrażającymi życiu. Choroba bywa określana mianem „100-dniowego kaszlu”, ponieważ u osób dorosłych przewlekły kaszel może utrzymywać się nawet przez około 3 miesiące.

Dlaczego liczba zachorowań na krztusiec w Polsce ponownie rośnie?

W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby zachorowań na krztusiec. Wpływają na to przede wszystkim dwa czynniki. Pierwszym jest spadek zainteresowania szczepieniami ochronnymi, a drugim fakt, że odporność po szczepieniu przeciw krztuścowi nie utrzymuje się przez całe życie.

Oznacza to, że osoby zaszczepione w dzieciństwie również mogą zachorować i stanowić źródło zakażenia dla innych. Dlatego eksperci zwracają uwagę zarówno na problem malejącej wyszczepialności, jak i wygasania odporności po szczepieniu.

Jakie są objawy krztuśca u dzieci i dorosłych?

Przebieg choroby różni się w zależności od wieku pacjenta.

U dzieci najczęściej występują:

• katar, niewielka gorączka i kaszel przypominający przeziębienie;
• silne napady kaszlu występujące seriami;
• trudności z nabieraniem powietrza;
• świszczący oddech;
• wymioty po napadzie kaszlu;
• sinienie twarzy lub ust oraz bezdechy u niemowląt.

U osób dorosłych najczęściej obserwuje się:

• przewlekły, suchy kaszel utrzymujący się przez wiele tygodni lub miesięcy;
• napady kaszlu nasilające się szczególnie w nocy;
• uczucie duszności po napadzie kaszlu.

Objawy u dorosłych zwykle są mniej nasilone, ale trwają dłużej. Mogą przypominać przewlekłe zapalenie oskrzeli lub kaszel poinfekcyjny.

Czy krztusiec jest groźny?

Największe zagrożenie krztusiec stanowi dla niemowląt i małych dzieci, które nie posiadają odporności. W tej grupie choroba może prowadzić do ciężkich powikłań.

Do możliwych następstw należą między innymi:

• uszkodzenie nabłonka dróg oddechowych;
• zwiększona podatność na inne infekcje;
• znaczne osłabienie odporności;
• niedotlenienie organizmu;
• zaburzenia pracy narządów wewnętrznych;
• w skrajnych przypadkach zagrożenie życia.

Do grup szczególnego ryzyka należą również osoby starsze, pacjenci z obniżoną odpornością, osoby po przeszczepach, chorzy onkologicznie oraz kobiety w ciąży.

Jak wygląda diagnostyka i leczenie krztuśca?

Rozpoznanie choroby rozpoczyna się od dokładnego wywiadu medycznego oraz badania lekarskiego, w tym osłuchania klatki piersiowej.

W diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim:

• badanie PCR wykonywane z wymazu z nosogardła;
• posiew bakterii;
• badania serologiczne krwi.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić również wykonanie RTG klatki piersiowej.

Czy dorośli powinni się szczepić przeciwko krztuścowi?

Szczepienie przeciw krztuścowi podawane jest w skojarzeniu ze szczepionką przeciw błonicy i tężcowi (DTP). Jest ono obowiązkowe i bezpłatne dla dzieci oraz młodzieży.

Szczepienia przeciw krztuścowi są jednak zalecane również osobom dorosłym. Odporność uzyskana po szczepieniu stopniowo maleje, dlatego konieczne jest wykonywanie dawek przypominających.

Zaleca się szczepienie przypominające w 19. roku życia, a następnie co 10 lat przez całe dorosłe życie.

Szczególnie ważne są szczepienia kobiet w ciąży. Zaleca się podanie szczepionki typu Tdap między 27. a 36. tygodniem ciąży. Przeciwciała przekazywane przez łożysko pomagają chronić noworodka w pierwszych miesiącach życia.

Jak chronić siebie i swoich bliskich przed zakażeniem?

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania krztuścowi pozostają szczepienia ochronne.

Dodatkowo warto pamiętać o:

• regularnym myciu rąk;
• unikaniu kontaktu z osobami chorymi;
• ograniczaniu przebywania w dużych skupiskach ludzi w okresach wzrostu zachorowań;
• dbaniu o odporność poprzez zdrową dietę, odpowiednią ilość snu i aktywność fizyczną.

Jeżeli w rodzinie pojawi się podejrzenie krztuśca, należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Wczesne wdrożenie antybiotykoterapii zmniejsza zakaźność chorego. Zwykle zaleca się również izolację przez około 5 dni od rozpoczęcia leczenia.

Bibliografia

1. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/krztusiec-dlaczego-jest-grozny
2. https://www.gov.pl/web/gis/krztusiec
3. Mazur-Melewska K., Cywińska K., Mania A., Kemnitz P., Służewski W., Figlerowicz M., „Krztusiec – od historii do współczesności”, Lekarz POZ, 6/2018.
4. Rosłonkiewicz-Wiechowska K., „Krztusiec — stara choroba i nowe metody zapobiegania”, Forum Medycyny Rodzinnej 2017, vol. 11, nr 3, s. 107–113.