Pozycje porodowe – jak mogą wpływać na przebieg porodu?

W skrócie

• Pozycja przyjmowana podczas porodu wpływa na przebieg akcji porodowej, poziom bólu oraz dotlenienie dziecka.
• Pozycje wertykalne wykorzystują siłę grawitacji, co może skrócić poród i zmniejszyć ryzyko interwencji medycznych.
• Odpowiednio dobrana pozycja ułatwia dziecku przejście przez kanał rodny i poprawia komfort rodzącej.
• Położna pomaga dopasować pozycję do etapu porodu i wspiera kobietę technikami łagodzącymi ból.
• Komfort podczas porodu można zwiększyć również dzięki ćwiczeniom, masażowi, technikom oddechowym, kąpieli lub metodom farmakologicznym.

Spis treści

• Dlaczego pozycja ma znaczenie w porodzie?
• Pozycje wertykalne i ich zalety
• Rola grawitacji w porodzie
• Jak położna pomaga dobrać pozycję?
• Komfort i ból – jak można je zmieniać?
• Które pozycje przyspieszają poród?

Dlaczego pozycja ma znaczenie w porodzie?

Pozycja w trakcie porodu ma ogromne znaczenie, ponieważ wpływa na przebieg akcji porodowej, odczuwanie bólu, dotlenienie dziecka i ryzyko powikłań. Każdy aspekt można opisać oddzielnie. Przyspieszenie akcji porodowej następuje przy przyjmowaniu pozycji grawitacyjnych, gdy wlot miednicy ukierunkowuje się prostopadle względem podłoża, a także gdy miednica pozostaje ruchoma. Delikatne ruchy miednicy rozluźniają tkanki i ułatwiają dziecku dopasowanie się do kanału rodnego, co działa przeciwbólowo. Krew lepiej krąży, przez co maluszek jest lepiej dotleniony. 

Wszystko to wpływa na znaczące obniżenie ryzyka powikłań w porównaniu do klasycznej pozycji leżenia na plecach, która blokuje odchylanie się kości krzyżowej i zwiększa ból. W dzisiejszych czasach coraz więcej szpitali proponuje wręcz kobietom rodzącym przyjmowanie pozycji wertykalnych, a sale porodowe są wyposażone w sprzęt umożliwiający taką pracę z ciałem. 

Pozycje wertykalne i ich zalety

Największymi zaletami pozycji wertykalnych dla kobiety rodzącej są:

• krótszy poród - zwłaszcza odnośnie jego I i II etapu;
• zwiększenie skuteczności skurczów porodowych;
• mniejsze odczuwanie bólu, łagodzenie dolegliwości krzyżowych, mniejsza potrzeba farmakologicznego zmniejszania bólu;
• poczucie kontroli nad własnym ciałem, większa możliwość przeżywania porodu i cieszenia się każdą chwilą;
• mniejsze ryzyko interwencji lekarskich, np. nacięcia krocza, użycia kleszczy lub próżnociągu.

Wyróżnia się jednak także korzyści dla rodzącego się dziecka i są one następujące:

• łatwiejsze wstawienie się w kanał rodny, lepsze dopasowanie główki do kanału rodnego;
• szybszy poród, co w kontekście dziecka zmniejsza ryzyko groźnego niedotlenienia;
• mniejsze ryzyko spadków tętna związanych z uciskiem naczyń.
  
  

Poród z pozycjami wertykalnymi jest bardziej fizjologiczny, zgodny z naturą. Ma mnóstwo korzyści i praktycznie brak wad. Oczywiście przyjmowanie pozycji wertykalnych w skrajnych sytuacjach nie będzie wskazane - np. przy owinięciu dziecka pępowiną lub przy innych powikłaniach ciążowych oraz porodowych, gdy niezbędne jest cięcie cesarskie lub stały nadzór lekarza.

Rola grawitacji w porodzie

Czy pozycja wpływa na przebieg porodu? Każda ciężarna kobieta powinna wiedzieć, jak układać ciało w trakcie porodu, by zapewniać jego właściwy przebieg i zwiększać swój własny komfort. Mianem pozycji wertykalnych określamy takie, w których kobieta przyjmuje pozycje pionowe – stojącą, kuczną, klęczącą czy siedzącą. Wówczas siła grawitacji pomaga główce dziecka przesuwać się w dół kanału rodnego, zwiększa nacisk części przodującej na szyjkę macicy, a także sprzyja jej rozwieraniu. 

Gdy dziecko napiera na dolny odcinek macicy i szyjkę macicy w momencie przyjmowania pozycji wertykalnych, pobudzane są naturalne mechanizmy hormonalne, organizm wydziela więcej oksytocyny, natomiast skurcze stają się silniejsze i bardziej skoordynowane. Pozycje wykorzystujące grawitację zwiększają ruchomość kości miednicy, a tym samym mogą powiększać jej wymiary nawet o 1–2 cm.

Jak położna pomaga dobrać pozycję?

Czy można wybrać pozycję podczas porodu samodzielnie? Przebieg porodu powinien być dla rodzącej jak najbardziej komfortowy i intuicyjny, dlatego jak najbardziej może ona przyjmować takie pozycje wertykalne, które podpowiada jej ciało. Dobrym pomysłem jest uczęszczanie na zajęcia w szkole rodzenia, by poznać jak najwięcej rekomendowanych pozycji wertykalnych.

Jednak rola położnej jest nieoceniona - ma ona ogromną wiedzę z zakresu doboru pozycji zależnie od fazy porodu, modyfikowania jej do aktualnych potrzeb i dolegliwości rodzącej, a także może jednocześnie wykonywać techniki relaksujące i odciążające - może masować lędźwia kobiety lub jej stopy, podtrzymywać jej ciało i stanowić podporę, jak również uciskać punkty na ciele, działając na mięśnie i tkanki miękkie relaksująco. 

Komfort i ból – jak można je zmieniać?

Poza pozycjami wertykalnymi, kobieta może zdecydować się na poród w wodzie - woda silnie relaksuje i rozluźnia ciało, pozwalając dziecku przejść z jednego środowiska wodnego do drugiego, co eliminuje ryzyko nagłego szoku. Może też wykonywać delikatne ćwiczenia, np. krążenia miednicą na dużej piłce, kołysanie biodrami w pozycji stojącej i wiele innych. 

Celem łagodzenia bólu i poprawy komfortu świetnie sprawdzają się techniki oddechowe, szczególnie torem dolno-żebrowym, a także masaż. Masaż może wykonywać partner, członek rodziny lub położna. Kolejnym skutecznym rozwiązaniem jest ciepły prysznic lub kąpiel. Ostatecznością powinna być farmakoterapia, która również zawsze jest dostępna dla rodzących kobiet. Do wyboru mają one znieczulenie zewnątrzoponowe, dożylne leki przeciwbólowe oraz gaz rozweselający. 

Które pozycje przyspieszają poród?

Jakie są najczęściej stosowane pozycje porodowe? Można przedstawić je następująco:

• stanie na lekko ugiętych nogach, najlepiej podtrzymując się łóżka, drabinki, szarf specjalnie zawieszonych w tym celu u sufitu;
• siedzenie na piłce porodowej;
• pozycje klęczące, na czworakach, kolankowo-łokciowe;
• pozycje kuczne, najlepiej przed piłką porodową, by był stabilne.
  
  

Należy pamiętać, że długotrwałe leżenie na plecach działa przeciwnie do siły grawitacji, a tym samym może osłabiać efektywność skurczów oraz zwiększa ucisk na naczynia krwionośne. Blokuje też kość krzyżową, która w trakcie porodu będzie fizjologicznie odchylać się w stronę grzbietową, powiększając kanał rodny i ułatwiając dziecku przesuwanie się w nim. 

Bibliografia

1. Sioma-Markowska U., Kręgiel M., Broers B., Brzęk A., Guspiel K., Kiełbratowska B., Pozycje wertykalne w porodzie naturalnym w świetle standardu opieki okołoporodowej, GinPolMedProject 1 (55) 2020: 035-041.
2. https://nipip.pl/wp-content/uploads/2025/10/SKRYPT-Prowadzenie-porodu-aktywnego-pozycje-wertykalne-w-porodzie.pdf.
3. https://www.gov.pl/web/zdrowie/opieka-okoloporodowa.