Profilaktyka chorób serca - obowiązek w XXI wieku

Przyczyny chorób serca

Choroby serca rozwijają się zwykle pod wpływem wielu czynników jednocześnie — części można zapobiegać, a część wynika z wieku lub predyspozycji genetycznych. Jednak w znacznej większości przypadków na występowanie chorób serca mamy wpływ, ponieważ ich kluczowymi czynnikami ryzyka są:

• palenie papierosów;
• brak aktywności fizycznej, siedzący tryb życia;
• nieodpowiednia dieta, zwłaszcza ta bogata w tłuszcze nasycone, sól, cukry proste i żywność wysokoprzetworzoną;
• silny, przewlekły stres na co dzień;
• permanentne niewysypianie się, brak dbałości o higienę snu.

Są to czynniki modyfikowalne, na które mamy wpływ codziennym postępowaniem. Inne możliwe przyczyny i czynniki ryzyka chorób serca to:

• infekcje, zarówno te miejscowe, jak i ogólnoustrojowe;
• wady wrodzone mięśnia sercowego;
• nadciśnienie tętnicze lub nieustabilizowana cukrzyca;
• choroby autoimmunologiczne, których przyczyny wciąż pozostają nieznane;
• nieleczone lub nieodpowiednio stabilizowane zaburzenia hormonalne;
• przewlekła choroba nerek.

Wykazano, że częste występowanie chorób serca w rodzinie zwiększa ich predyspozycje u pozostałych jej członków, co wskazuje na czynniki genetyczne. Na ten niestety nie mamy wpływu. Możemy jedynie zwiększyć częstotliwość badań kontrolnych, by wykryć nieprawidłowości na wczesnych etapach, gdy jeszcze są proste w leczeniu i stabilizacji. 

Najczęstsze choroby serca i ich objawy

Do grona najczęściej diagnozowanych chorób serca zaliczyć można następujące:

• choroba wieńcowa serca - wynika ze zwężenia tętnic wieńcowych przez miażdżycę, co ogranicza dopływ tlenu do serca. Jej charakterystyczne objawy to ból lub ucisk w klatce piersiowej (zwłaszcza przy wysiłku), duszność, zmęczenie. W skrajnych przypadkach prowadzi do zawału serca;
• zawał serca - w jego przebiegu dochodzi do nagłego zamknięcia tętnicy wieńcowej i obumarcia części mięśnia sercowego. Jest to zagrożenie życia;
• niewydolność mięśnia sercowego - serce nie pompuje krwi w wystarczającym stopniu, co może powodować duszność, obrzęki nóg, szybkie męczenie się, przyrost masy ciała z zatrzymania płynów;
• arytmia serca - błędna praca elektryczna serca, która może być zbyt szybka, wolna lub nieregularna. Często występuje u dzieci;
• udar mózgu - nie jest wprawdzie chorobą serca, lecz naczyń krwionośnych, lecz stanowi realne zagrożenie życia w XXI wieku. To nagłe zaburzenie pracy mózgu spowodowane przerwaniem dopływu krwi albo krwawieniem w jego obrębie. W praktyce oznacza to, że część mózgu przestaje otrzymywać tlen i zaczyna obumierać w ciągu minut.

Chorób tego typu jest znacznie więcej, a wszystkie one nie tylko pogarszają jakość codziennego życia i wywołują uciążliwe objawy, ale i mogą być zagrożeniem zdrowia oraz życia pacjenta. Zwłaszcza jeśli są nieleczone. 

Kompleksowa profilaktyka chorób serca

W skład kompleksowej profilaktyki chorób serca wchodzą przede wszystkim następujące czynności, nawyki i modyfikacje:

1. Codzienna aktywność fizyczna - jazda na rowerze, spacery, spontaniczna aktywność (np. wybranie schodów zamiast windy), ćwiczenia wykonywane każdego dnia, pływanie. Zgodnie z zaleceniami NFZ rekomenduje się minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo oraz 2–3 razy w tygodniu ćwiczenia siłowe;
2. Zbilansowana dieta - na serce najkorzystniej działa dieta śródziemnomorska, bogata w owoce i warzywa, oleje roślinne z Omega 3 oraz ograniczająca spożycie czerwonego mięsa i soli ma rzecz ryb, chudego mięsa i ziół;
3. Kontrola masy ciała - nadwaga i otyłość znacząco zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych;
4. Rezygnacja z używek - zwłaszcza z papierosów, ale i z alkoholu oraz kawy przy nadciśnieniu;
5. Unikanie stresu i wysypianie się (co najmniej 6-7 godzin, przy dbaniu o pozostałe parametry higieny snu).

Oczywiście nie należy pomijać znaczenia rutynowych badań kontrolnych. Systematycznie warto badać ciśnienie tętnicze, lipidogram (cholesterol), glukozę, EKG (zwłaszcza po 40. roku życia lub wcześniej przy ryzyku). Raz w roku warto odwiedzić lekarza rodzinnego, który wykona taką diagnostykę, a w razie konieczności skieruje pacjenta do lekarza kardiologa.

Warto podkreślić, że wszystkie powyższe nawyki zmniejszą ryzyko nadciśnienia tętniczego (czynnik ryzyka wszystkich pozostałych chorób sercowo-naczyniowych i nie tylko) oraz udaru mózgu, którego powikłania mogą być trwałe i mogą prowadzić do niepełnosprawności, zwłaszcza u osób po 50. roku życia. 

Profilaktyka udaru mózgu i nadciśnienia tętniczego

Pakiet badań serca w Salve

W placówkach medycznych Salve każdy pacjent może skorzystać z kompleksowej diagnostyki, również w kierunku chorób serca. Rosnącą popularnością cieszy się “Bilans Zdrowia Serce”, w skład którego wchodzą następujące parametry:

• Morfologia;
• Kreatynina;
• Glukoza;
• Lipidogram (CHOL, HDL, LDL, TG);
• AST;
• ALT;
• Sód;
• Potas;
• Magnez;
• Kwas moczowy.

Aktualnie do 30 maja 2026 roku trwa promocja na powyższy pakiet badań, który kosztuje teraz zaledwie 119 zł, a daje realny, wstępny pogląd na stan zdrowia mięśnia sercowego. Pakiety badań są idealnym pomysłem na prezent dla bliskiej osoby, warto jednak też zadbać o samego siebie, decydując się na diagnostykę laboratoryjną. 

Zakup pakietu Bilansu Zdrowia jest niezwykle prosty. Można to zrobić osobiście, odwiedzając jedną z placówek, ewentualnie kontaktując się z rejestracją telefonicznie pod numerem: 42 254 64 59, aby dowiedzieć się więcej. 

Bibliografia

1. https://salve.pl/pakiety/bilans-zdrowia-serce. 
2. https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-chorob-ukladu-krazenia-chuk.
3. https://www.gov.pl/web/psse-wieliczka/tydzien-dla-serca.