Profilaktyka raka szyjki macicy - badania, które ratują życie

Spis treści:

Dlaczego profilaktyka jest kluczowa?

Profilaktyka raka szyjki macicy jest kluczowa, ponieważ jest to jeden z tych nowotworów, którym w dużej mierze można zapobiec albo wykryć go bardzo wcześnie — zanim stanie się groźny i da śmiertelne przerzuty. Znacznie korzystniej jest takim chorobom zapobiegać, zamiast je leczyć. Regularne badania (np. cytologia) pozwalają wykryć zmiany zanim przekształcą się w raka, co daje niemalże gwarancję wyleczenia.

Dzięki profilaktyce raka szyjki macicy dbamy o swoje samopoczucie, zdrowie intymne i zdrowie ogólne. Wspieramy również płodność i przedłużamy sobie życie bez zmartwień o kondycję macicy. 

W przypadku raka szyjki macicy mamy realny wpływ na swoje zdrowie. Podstawą są szczepienie przeciw HPV, systematyczne badania kontrolne u ginekologa oraz świadome dbanie o zdrowie intymne. To jeden z nielicznych nowotworów, którym można tak skutecznie przeciwdziałać.

Jak często wykonywać cytologię?

Złotym standardem diagnostyki raka szyjki macicy jest cytologia. Zgodnie z rekomendacjami NFZ i pacjent.gov.pl bezpłatną cytologię w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy należy wykonywać raz na 3 lata. Kobiety z grup ryzyka (zakażenie HIV, zakażenie HPV, leki immunosupresyjne) mogą wykonywać badanie raz na rok. Nowy program oferuje również testy DNA HPV raz na 5 lat, połączone z cytologią w przypadku dodatniego jej wyniku.

Jak wygląda badanie?

Cytologia odbywa się podczas rutynowej kontroli ginekologicznej. Pacjentka rozbiera się od pasa w dół i siada na fotelu ginekologicznym, lekarz wykonuje USG przezpochwowe i pobiera wymaz do badań laboratoryjnych, co zwie się właśnie cytologią. W tym celu do pochwy delikatnie wprowadzany jest wziernik, który pozwala zobaczyć szyjkę macicy, a następnie szczoteczka do pobrania materiału biologicznego. Badanie nie jest bolesne, choć może powodować dyskomfort. Trwa zaledwie kilka sekund.

Po pobraniu materiału biologicznego z szyjki macicy próbka jest zabezpieczana, podpisywana i wysyłana do laboratorium. Kobieta od razu może wrócić do codziennych aktywności, choć w dniu badania mogą pojawiać się lekkie plamienia. Warto więc założyć na bieliznę wkładkę higieniczną. 

Objawy, których nie wolno ignorować

Jednym z najczęstszych żeńskich nowotworów jest rak szyjki macicy. Objawy powinny być więc znane każdej kobiecie, co pozwoli na wczesnym etapie zauważyć ewentualne nieprawidłowości. Dolegliwości, których z pewnością nie powinno się bagatelizować, to:

• nieprawidłowe krwawienia, np. pomiędzy kolejnymi miesiączkami, po stosunku, u kobiet po menopauzie;
• niecharakterystyczne upławy z pochwy, zwłaszcza te o nietypowej konsystencji, nieprzyjemnym zapachu, dziwnym kolorze, z domieszką krwi;
• bóle - podczas stosunku, na co dzień w podbrzuszu lub w okolicy lędźwi;
• problemy z oddawaniem moczu i/lub stolca - zaparcia, trudności z wypróżnianiem się, bóle podczas mikcji, krew w stolcu;
• objawy ogólne - np. przewlekłe zmęczenie, nagła utrata masy ciała, osłabienie, ciągłe zawroty głowy, omdlenia.

Wówczas wizyta u ginekologa powinna odbyć się wcześniej, niż wypada to w naszym kalendarzu. Nawet jeśli od poprzedniej kontroli nie minął rok, lecz kilka miesięcy. Nowotwory rozwijają się szybko, nie można więc bagatelizować ich ewentualnego podejrzenia. 

Rola szczepienia HPV

Do raka szyjki macicy prowadzi bardzo często zarażenie wirusem HPV. Profilaktyka ma tu kluczowe znaczenie. Mówi się wręcz, że HPV odpowiada za zdecydowaną większość przypadków rak szyjki macicy, a także inne nowotwory (np. gardła, odbytu). Szczepienie zmniejsza ryzyko zakażenia najbardziej niebezpiecznymi typami wirusa. Dodatkowo ma bardzo wysoką skuteczność. Chroni przed typami HPV odpowiedzialnymi za około 90% przypadków raka szyjki macicy. 

Szczepienie przeciw HPV jest zalecane u:

• dziewcząt i chłopców w wieku 9 lat i więcej (powszechne programy szczepień przeciw HPV dotyczą najczęściej nastolatek i nastolatków);    
• osób w wieku do 26 lat, które wcześniej nie były zaszczepione;
• do rozważenia u osób w wieku 27-45 lat, wcześniej nie zaszczepionych, które mogą odnieść korzyść ze szczepienia.

Należy jednak bezwzględnie pamiętać, że pomimo szczepienia nadal trzeba wykonywać badania kontrolne, w tym cytologię.

Bibliografia

1. https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-szyjki-macicy-cytologia-.
2. https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy. 
3. Piątek S., Bidziński M., Panek G., Wielgoś M., Sobiczewski P., Rak szyjki macicy — ocena zaawansowania choroby według kryteriów FIGO 2018, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2019, tom 4, nr 4, strony 149–154.