Spirometria to podstawowe badanie czynnościowe układu oddechowego, umożliwiające ocenę ilościową zaburzeń wentylacji płuc. Innymi słowy pozwala ocenić, jak pracują płuca, ile powietrza można z nich wydmuchać oraz jak szybko można to zrobić. Kiedy warto wykonać taką diagnostykę i na czym dokładnie ona polega? Oto najważniejsze informacje na ten temat!
Wysoką jakość merytoryczną artykułu zapewnia Salve Badania.
![baner-spirometria-na-czym-polega-badanie-i-jakie-choroby-wykrywa-salve.jpg [9.34 MB]](https://salve.pl/storage/image/core_files/2026/11/19/1721a092366389145bbb41d87c036bec/jpg/salve/preview/baner-spirometria-na-czym-polega-badanie-i-jakie-choroby-wykrywa-salve.jpg)
W skrócie:
- Spirometria to nieinwazyjne badanie czynnościowe płuc, które pozwala ocenić objętość wydychanego powietrza oraz szybkość jego przepływu przez drogi oddechowe.
- Badanie wykonuje się m.in. przy podejrzeniu astmy i POChP, a także w przypadku przewlekłego kaszlu, duszności, świszczącego oddechu oraz w celu monitorowania leczenia chorób płuc.
- Spirometria trwa zazwyczaj kilkanaście minut, jest bezbolesna i polega na wykonywaniu określonych manewrów oddechowych przez ustnik połączony z urządzeniem pomiarowym.
- Przed badaniem należy unikać palenia papierosów, intensywnego wysiłku fizycznego i obfitych posiłków. Stosowanie leków wziewnych przed spirometrią należy uzgodnić z lekarzem.
- Spirometria z próbą rozkurczową pozwala sprawdzić, czy po podaniu leku rozszerzającego oskrzela następuje poprawa parametrów oddechowych.
Spis treści:
Czym jest spirometria i co pozwala ocenić?
Spirometria to nieinwazyjne badanie czynnościowe układu oddechowego, które pozwala ocenić, jak pracują płuca. Jego wykonanie jest proste. W trakcie pomiaru pacjent oddycha przez ustnik połączony ze spirometrem, zaś urządzenie mierzy objętość powietrza i szybkość przepływu powietrza podczas wdechu i wydechu. Ocenia to przede wszystkim:
- pojemność płuc;
- ilość powietrza wydychanego w określonym czasie;
- szybkość przepływu powietrza przez oskrzela;
- czy występują zaburzenia wentylacji płuc.
Całe badanie trwa maksymalnie 20 minut i po jego zakończeniu można wrócić do codziennych aktywności. Badanie nie powoduje bólu. Przed jego wykonaniem należy wykluczyć przeciwwskazania zdrowotne takie jak np. ostra odma opłucnowa czy niestabilna dławica piersiowa.
Wskaźniki spirometrii
Podstawowe wskaźniki badane w spirometrii to:
- FEV₁ - natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa. Porównuje się go z wartością należną dla wieku, wzrostu i płci oraz z dolną granicą normy;
- FVC - natężona pojemność życiowa płuc’
- FEV₁/FVC (wskaźnik Tiffeneau) - stosunek objętości powietrza wydmuchiwanego w pierwszej sekundzie do całej natężonej pojemności życiowej.
Wartości referencyjne zależą od wieku, wzrostu i płci. Dlatego np. wskaźnik Tiffeneau wynoszący 72% może być prawidłowy u jednej osoby, a obniżony u innej. Interpretacją powinien zajmować się lekarz.
Wskazania do spirometrii - kto powinien wykonać to badanie?
Podstawowe wskazania do spirometrii zgodnie z informacjami udzielonymi przez Ministerstwo Zdrowia to:
- monitorowanie stanu zdrowia (w tym również profilaktyka w medycynie pracy);
- diagnostyka objawów ze strony dolnych dróg oddechowych (kaszel, duszność, świsty);
- monitorowanie przebiegu choroby układu oddechowego;
- monitorowanie odpowiedzi na leczenie (farmakologiczne i rehabilitacyjne);
- ocena ryzyka okołooperacyjnego.
Badanie to systematycznie powinny wykonywać osoby zmagające się z chorobami płuc, np. takimi jak astma oskrzelowa, rozedma, rozstrzenie oskrzeli, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) czy inne, by monitorować progresję choroby i jej reakcję na zastosowane leczenie. Także palenie papierosów powinno skłonić do kontrolnych spirometrii, ponieważ palacze znajdują się w grupie ryzyka POChP.
Wskazaniem jest też pojawienie się objawów ze storny układu oddechowego, takich jak: kaszel, świsty podczas oddychania, duszności przy głębokich wdechach lub wysiłku, szybkie męczenie się, uczucie ściskania w klatce piersiowej. Zwłaszcza jeśli nie mają one związku z infekcją, lecz często nawracają lub trwają dłuższy czas.
Jak przygotować się do spirometrii? Czego unikać przed wizytą?
Właściwe przygotowanie do spirometrii jest kluczowe, ponieważ niektóre czynniki mogą wpłynąć na wynik badania i jego wiarygodność. Przed badaniem należy unikać:
- palenia papierosów i e-papierosów;
- intensywnego wysiłku fizycznego;
- spożywania bardzo obfitych posiłków;
- picia alkoholu, mocnej kawy i napojów energetycznych;
- odzieży mocno uciskającej klatkę piersiową.
Niektóre leki wziewne rozszerzające oskrzela mogą wpływać na wynik spirometrii. Jeśli pacjent leczy się już na chorobę układu oddechowego, powinien skonsultować z lekarzem, czy stosowane leki należy odstawić, czy można brać je normalnie.
Na czym polega badanie spirometryczne i próba rozkurczowa?
Badanie spirometryczne z próbą rozkurczową jest już dłuższe, ponieważ może dochodzić do 40 minut. Spirometria polega na pomiarze objętości i szybkości przepływu powietrza podczas wykonywania określonych manewrów oddechowych, natomiast próba rozkurczowa jest uzupełnieniem tego - sprawdza, czy zwężenie oskrzeli zmniejsza się po podaniu leku rozszerzającego oskrzela. Po podaniu leku wykonuje się ponownie spirometrię i porównuje wyniki obu pomiarów.
Jakie choroby wykrywa spirometria (astma, POChP, choroby śródmiąższowe płuc)?
Badanie spirometryczne pomaga diagnozować choroby takie jak:
- astma oskrzelowa;
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP);
- mukowiscydoza;
- zarostowe lub przewlekłe zapalenie oskrzelików;
- rozedma płuc;
- rozstrzenie oskrzeli;
- przewlekłe zapalenie oskrzeli;
- sarkoidoza płuc;
- pylica płuc;
- krzemica, azbestoza;
- zmiany włókniste płuc po radioterapii lub poważnych chorobach infekcyjnych układu oddechowego;
- choroby reumatyczne z zajęciem płuc;
- choroby nerwowo-mięśniowe, takie jak np. dystrofia mięśniowa Duschenne’a, miastenia czy uszkodzenie nerwu przeponowego.
I wiele innych. Wskazań jest więc naprawdę wiele.
Przeciwwskazania do wykonania spirometrii - kiedy badanie trzeba przełożyć?
Nie u każdego pacjenta wykonanie spirometrii będzie możliwe. Przeciwwskazaniami podstawowymi są:
- niestabilna dławica piersiowa;
- świeżo przebyty zawał serca;
- ostra zatorowość płucna;
- ostra odma opłucnowa;
- zaostrzenie jakichkolwiek chorób układu oddechowego;
- niestabilna niewydolność mięśnia sercowego;
- ciężkie arytmie z niestabilnością krążeniową.
Badanie warto też przełożyć na inny termin, jeśli pacjent zmaga się z gorączką, infekcją układu oddechowego (np. anginą, grypą, a nawet przeziębieniem), osłabieniem organizmu. Może to bowiem wpłynąć na zafałszowanie wyników spirometrii.
Bibliografia
- https://oddychajmy.pl/wp-content/uploads/2023/04/chiesi_jak_przygotowac_sie_do_spirometrii_ulotka_a5_02_digital.pdf.
- Antczak A., Wielka interna. Pulmonologia, Wydawnictwo Medical Tribune Polska, Warszawa 2020.
Najczęściej zadawane pytania
Ile trwa badanie spirometryczne i czy jest ono bolesne?
Spirometria trwa zazwyczaj od 10 do 20 minut. Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne, choć wykonywanie głębokich wdechów i energicznych wydechów może powodować chwilowe zmęczenie lub kaszel. Spirometria z próbą rozkurczową trwa nieco dłużej - około 30-40 minut.
Czy przed spirometrią należy odstawić leki wziewne?
Nie należy samodzielnie odstawiać leków wziewnych przed badaniem. Niektóre z nich mogą wpływać na wynik spirometrii, dlatego lekarz może zalecić czasowe pominięcie dawki. Zależy to od rodzaju preparatu i celu badania.
Jak interpretować podstawowe parametry spirometrii (FEV1, FVC, wskaźnik Tiffeneau)?
FEV₁ określa ilość powietrza wydmuchanego w pierwszej sekundzie, FVC oznacza całkowitą objętość powietrza wydmuchanego podczas maksymalnego wydechu, a wskaźnik Tiffeneau (FEV₁/FVC) pokazuje, jaka część powietrza została wydmuchana w pierwszej sekundzie. Obniżone wartości mogą wskazywać na zaburzenia wentylacji płuc, np. obturację. Wyniki powinien interpretować lekarz, uwzględniając wiek, wzrost, płeć i stan zdrowia pacjenta.