Zaburzenia lipidowe - skąd się biorą? Poznaj zalecenia dotyczące dislipidemii

Wartości docelowe wybranych oznaczeń profilu lipidowego na czczo

• cholesterol całkowity (TC) < 190 mg/dl (5,0 mmol/l);
• cholesterol LDL (LDL-C):
  - dla grupy osób o bardzo dużym ryzyku* < 55 mg/dl (<1,4 mmol/);
  - dla grupy osób o dużym ryzyku < 70 mg/dl (<1,8 mmol/);
  - dla grupy osób o umiarkowanym ryzyku < 100 mg/dl (<2,6 mmol/l);
  - dla grupy osób o małym ryzyku < 116 mg/dl (<3,0 mmol/l);
• cholesterol HDL (HDL-C) > 40 mg/dl (1,0 mmol/l) dla mężczyzn i > 45 mg/dl (1,2 mmol/l) dla kobiet;
• triglicerydy (TG) < 150 mg/dl (1,7 mmol/l).

Podstawą profilaktyki i wspomagania leczenia jest modyfikacja stylu życia, w tym również zmiany w sposobie żywienia. Te zmiany mogą okazać się wystarczające w przypadku pacjentów o niskim ryzyku sercowo-naczyniowym, jednak w poważniejszych przypadkach często nie obędzie się bez wprowadzenia leczenia farmakologicznego.

Najważniejsze zalecenia dietetyczne przy zaburzeniach lipidowych

• przy nadwadze lub otyłości - stopniowe zmniejszenie masy ciała do uzyskania prawidłowego BMI;
• spożywanie 4-5 posiłków co 3-4 godziny;
• wstrzymanie się od jedzenia do 2-3 godzin przed snem;
• spożycie minimalnie 400 g warzyw i owoców, z czego ¾ powinny stanowić warzywa, a ¼ owoce;
• ograniczenie tłuszczów o konfiguracji trans, czyli utwardzonych olejów roślinnych (margaryny twarde, gotowe produkty cukiernicze, dania w proszku, fast foody);
• ograniczenie produktów zawierających cholesterol i nasycone kwasy tłuszczowe;
• odpowiednie spożycie produktów zawierających nienasycone kwasy tłuszczowe (omega 3, 6 i 9) - ryb, oliwy z oliwek, orzechów, nasion, czy awokado;
• ograniczenie spożycia cukrów prostych - białego cukru, słodyczy, dżemów czy konfitur, a nawet miodu;
• przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów - minimum 1,5-2 litry dziennie, przede wszystkim wody, ale i herbaty, kawy, napary, koktajle, jogurty, kefiry
• spożywanie 2 g fitosteroli i stanoli dziennie, których naturalnym źródłem są owoce, zboża, orzechy i oleje roślinne, oprócz tego są często dodawane do miękkich margaryn czy jogurtów.

Pozostałe zalecenia

Oprócz tego, warto pamiętać o regularnej aktywności fizycznej, minimum 30 minut dziennie, dostosowanej do swoich możliwości i stopnia sprawności. Korzystne dla zdrowia mogą okazać się nawet praktyczne aktywności takie jak praca w ogródku, zabawa z dziećmi czy aktywne prace domowe.

Istotna jest również odpowiednia ilość i jakość snu - 7-9 godzin dziennie w stałych porach, bez korzystania z urządzeń elektronicznych co najmniej godzinę przed zaśnięciem.

Zalecaną zmianą jest również znaczące ograniczenie bądź całkowite wyeliminowanie alkoholu z diety oraz rezygnacja z palenia tytoniu.

Jakie produkty włączyć do diety, a jakich unikać przy zaburzeniach lipidowych?

W przypadku zaburzeń lipidowych (np. podwyższonego cholesterolu całkowitego lub LDL) kluczowe znaczenie ma dieta wspierająca poprawę profilu lipidowego. W codziennym jadłospisie warto uwzględnić produkty bogate w błonnik pokarmowy, szczególnie jego frakcję rozpuszczalną, która pomaga obniżać poziom cholesterolu. Należą do nich m.in. warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz rośliny strączkowe. Istotne jest także włączenie zdrowych tłuszczów – przede wszystkim nienasyconych – obecnych w oliwie z oliwek, olejach roślinnych, orzechach, nasionach oraz tłustych rybach morskich (np. łosoś, makrela). Zaleca się również wybór chudych źródeł białka, takich jak drób, ryby czy niskotłuszczowe produkty mleczne.

Należy natomiast ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych i trans, które mogą podwyższać poziom „złego” cholesterolu LDL. Dotyczy to przede wszystkim tłustych mięs, wędlin wysokoprzetworzonych, smalcu, masła w dużych ilościach, fast foodów, wyrobów cukierniczych oraz gotowych produktów o długim składzie. Warto również zmniejszyć spożycie cukrów prostych i alkoholu, które mogą niekorzystnie wpływać na gospodarkę lipidową.

Przykładowy jadłospis na 1 dzień

Śniadanie:
Owsianka na mleku lub napoju roślinnym z dodatkiem jabłka, orzechów włoskich i siemienia lnianego

II śniadanie:
Kanapki z chleba pełnoziarnistego z pastą z awokado i warzywami (np. pomidor, rukola)

Obiad:
Pieczony łosoś, kasza bulgur, surówka z warzyw z oliwą z oliwek

Podwieczorek:
Jogurt naturalny z garścią malin

Kolacja:
Sałatka z grillowanym kurczakiem, mixem sałat, warzywami i pestkami dyni + kromka chleba pełnoziarnistego

Bibliografia:

https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-krazenia/zaburzenia-lipidowe-zalecenia-i-jadlospis-2-2/

https://dietetycy.org.pl/zaburzenia-lipidowe/