Zawroty głowy – jakie mogą mieć przyczyny i kiedy są groźne?

Spis treści:

Najczęstsze przyczyny zawrotów głowy

Zawroty głowy to objaw, a nie choroba sama w sobie. Mogą mieć wiele przyczyn — od łagodnych i przejściowych po wymagające pilnej diagnostyki. Najczęściej są niegroźne i mogą wskazywać na:

• spadek ciśnienia krwi w związku z piciem zbyt małej ilości płynów w ciągu dnia (odwodnienie), szybkim przyjęciem pozycji stojącej z siedzenia lub leżenia, osłabieniem organizmu, niedociśnieniem tętniczym;
• silny stres, bardzo skrajne emocje, zwłaszcza te trudne jak smutek czy złość;
• chorobę lokomocyjną lub chorobę morską;
• niewyspanie się, szczególnie jeśli niedosypianie trwa kilka nocy, np. przy bezsenności.

Jednakże niekiedy rzeczywiście świadczą o problemach zdrowotnych, między innymi takich jak:

• cukrzyca, gdy w związku z dietą dojdzie do hipoglikemii;
• anemia;
• niedobory pokarmowe;
• problemy neurologiczne - udar mózgu, migrena, stwardnienie rozsiane;
• problemy z błędnikiem znajdującym się w uchu - np. zapalenie błędnika, choroba Ménière’a;
• choroby serca, zaburzenia rytmu serca - nieprawidłowa praca serca może ograniczać dopływ krwi do mózgu. 

Często zawroty głowy bywają skutkiem ubocznym przyjmowanych leków, zwłaszcza uspokajających, antydepresyjnych i tych stosowanych na nadciśnienie tętnicze. Taka informacja zawsze zawarta jest na ulotce dołączonej do opakowania. 

Błędnik a równowaga – jak działa układ przedsionkowy?

Układ przedsionkowy to część ucha wewnętrznego odpowiedzialna za utrzymanie równowagi, orientację przestrzenną i kontrolę ruchów głowy oraz oczu. Jego najważniejszym elementem jest błędnik, który składa się z kanałów półkolistych, łagiewki i woreczka. Wypełnia go płyn oraz komórki czuciowe reagujące na ruch. Podczas zmiany pozycji głowy płyn ten przelewa się, dając odpowiednie sygnały układowi nerwowemu.

Można to przedstawić nieco dokładniej. Kanały półkoliste rejestrują ruchy obrotowe głowy - gdy poruszamy głową, płyn w kanałach się przemieszcza, pobudza komórki zmysłowe, a w efekcie tego mózg otrzymuje informację o kierunku ruchu. Z kolei łagiewka i woreczek odpowiadają za odczuwanie przyspieszenia liniowego oraz pozycję ciała względem grawitacji.

Mózg stale porównuje informacje płynące z układu przedsionkowego, móżdżka, receptorów w mięśniach i stawach. Jeśli sygnały są sprzeczne, mogą pojawić się zawroty głowy, nudności, zaburzenia równowagi.

Zawroty głowy a spadki ciśnienia

Przy wszelkich spadkach ciśnienia tętniczego mózg przez chwilę otrzymuje mniej krwi i tlenu, co powoduje uczucie osłabienia, „odpływania” albo chwilowej niestabilności. Trwa to od kilku do kilkunastu sekund i często wiąże się z tzw. hipotensją ortostatyczną. Dla przykładu: po szybkim wstaniu z pozycji leżącej krew chwilowo spływa do nóg, ciśnienie spada, mózg jest gorzej ukrwiony, w konsekwencji czego pojawiają się zawroty głowy. Jeśli pacjent zmaga się z niedociśnieniem tętniczym, na takiej samej zasadzie narażony jest na częste bóle i zawroty głowy. 

Kiedy objaw może oznaczać coś poważnego?

Nie każdy epizod zawrotów głowy oznacza patologię, lecz niekiedy rzeczywiście tak jest. Szczególnie niepokojące są następujące objawy i sytuacje:

• nagły, silny ból głowy towarzyszący zawrotom głowy;
• inne objawy towarzyszące, zwłaszcza omdlenia, utrata przytomności, bóle w klatce piersiowej, dłużej trwające mroczki przed oczami lub zaburzenia widzenia;
• wystąpienie objawów neurologicznych takich jak zaburzenia mowy, nagłe zaburzenia równowagi;
• zawroty głowy trwające długo, czyli nie zmniejszające się przez kilka godzin;
• zawroty głowy pojawiające się bardzo często;
• zawroty głowy nasilają się na przestrzeni czasu zamiast słabnąć.

Każda taka sytuacja powinna zostać skonsultowana z lekarzem.

Jak wygląda diagnostyka w przychodni?

Diagnostyka zawrotów głowy zawsze rozpoczyna się szczegółowym wywiadem zdrowotnym. Lekarz pyta o choroby przewlekłe, styl życia (dietę, aktywność fizyczną, stres), przyjmowane leki, choroby występujące w najbliższej rodzinie oraz charakter odczuwanych objawów. Wystawia też skierowanie na badania krwi i moczu. Na tej podstawie ustala wstępne rozpoznanie. 

Szczegółową diagnostyką zawrotów głowy zajmują się już najczęściej neurolodzy. Zlecają rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową głowy, rozszerzone badania krwi, ewentualnie kierują do otorynolaryngologa na badanie słuchu i błędnika. Pacjent powinien pozostać pod opieką zespołu interdyscyplinarnego. 

Jakie badania są wykonywane?

Badania wykonywane przy zawrotach głowy najczęściej są następujące:

• badania krwi - w tym ocena morfologii, elektrolitów, witamin, hormonów tarczycy, hormonów nadnerczy, czynników stanu zapalnego, glukozy i insuliny, lipidogramu;
• pomiar ciśnienia tętniczego;
• badania kardiologiczne oceniające pracę serca - ECHO, EKG Holter;
• badania laryngologiczne - audiometria, próby błędnikowe, ocena oczopląsu, testy położeniowe;
• rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa głowy.

Tak naprawdę wszystkie badania powinny być dobrane indywidualnie do pacjenta, nie ma tu złotego środka. O krokach diagnostycznych i terapeutycznych decyduje lekarz prowadzący. 

Bibliografia

1. Sienkiewicz-Jarosz H., Rejdak K., Zawroty głowy; przyczyny, epidemiologia, rodzaje i leczenie, Polski Przegląd Neurologiczny 2018; 14 (2): 67–74.
2. Nowacki P., Zawroty głowy w praktyce lekarza POZ,. Lekarz POZ, 1/2019.