Znieczulenie w operacjach – jakie są rodzaje i jak dobiera się je do zabiegu

Znieczulenie ogólne – kiedy jest stosowane?

Znieczulenie ogólne polega na podaniu przez anestezjologa leku (najczęściej dożylnie) w celu wprowadzenia pacjenta w stan nieświadomości. Taki stan jest jak głęboki sen, co oznacza, że pacjent nic nie widzi, nie słyszy ani nie czuje w trakcie danej operacji. Mówiąc w skrócie, przesypia całą operację bez możliwości wybudzenia się, a budzi się dopiero na sali pooperacyjnej lub po wszystkich wykonanych przez lekarza procedurach.

Podstawowe wskazania do znieczulania ogólnego są następujące:

• rozległe operacje chirurgiczne;
• operacje wykonywane u dzieci i nastolatków;
• zabiegi wymagające całkowitego unieruchomienia pacjenta;
• operacje w obrębie jamy brzusznej, klatki piersiowej;
• długotrwałe procedury chirurgiczne;
• zabiegi powodujące silny ból;
• operacje wymagające kontrolowanego oddychania.

Przykładami zabiegów wykonywanych w znieczuleniu ogólnym są między innymi: operacja kolana u dziecka, wycięcie wyrostka robaczkowego, mikrodiscektomia kręgosłupa, opracowywania tętniaka aorty, operacja na otwartym sercu, przeszczepy narządów, endoprotezoplastyka stawu i wiele innych.  

Znieczulenie regionalne i miejscowe

W niektórych przypadkach znieczulenie ogólne nie jest konieczne lub jest niemożliwe do zastosowania ze względu na problemy zdrowotne pacjenta. Wówczas z pomocą przychodzą dwa inne rodzaje znieczulenia:

• regionalne (przewodowe) - polega na zablokowaniu przewodzenia bólu w większym obszarze ciała poprzez podanie leku w okolice nerwów lub rdzenia kręgowego. Może być zewnątrzoponowe lub podpajęczynówkowe, czyli podaje się je w okolicę kręgosłupa;
• miejscowe - polega na czasowym wyłączeniu czucia bólu w małym, konkretnym obszarze ciała. Lek znieczulający podaje się w skórę, błonę śluzową lub tkanki wokół miejsca zabiegu.

Znieczulenie regionalne wykonywane jest na przykład przy operacjach ortopedycznych u pacjentów dorosłych, ale i przy cesarskim cięciu czy zabiegach urologicznych. To mniejsze obciążenie dla organizmu niż znieczulenie ogólne, często skraca czas pobytu w szpitalu i nie wiąże się z tak dużym ryzykiem działań niepożądanych, np. nudności.

Znieczulenie miejscowe jest natomiast formą najłagodniejszą i obarczoną najmniejszym ryzykiem powikłań, lecz nie znieczuli tkanek do bardziej rozległych zabiegów, np. szycia łąkotki. Dlatego z reguły znajduje zastosowanie przy szyciu ran, drobnych zabiegach chirurgicznych, leczeniu stomatologicznym, usuwaniu zmian skórnych. 

Jak anestezjolog dobiera metodę znieczulenia?

Dobór znieczulenia zależy od wielu czynników, zwłaszcza takich jak: wiek i ogólny stan zdrowia pacjenta, rodzaj i rozległość planowanej operacji, przyjmowane leki. Pod uwagę bierze się też niekiedy oczekiwania pacjenta - niektórzy mają tak silny lęk przed leczeniem chirurgicznym, że jedyną opcją pozostaje zastosowanie znieczulenia ogólnego. Niekiedy można kierować się też skrótem:

• małe zabiegi - znieczulenie miejscowe;
• operacje kończyn - znieczulenie regionalne;
• duże lub długie operacje - znieczulenie ogólne.

Choć i to nie jest regułą. Dlatego każdy pacjent powinien udać się na konsultację anestezjologiczną celem doboru nie tylko formy znieczulenia, ale i rodzaju oraz dawki znieczulającego leku. Na dobór znieczulenia w dużej mierze wpływają też wyniki badań wykonanych przed operacją. Zawsze należy zabrać je ze sobą do anestezjologa. 

Monitorowanie pacjenta podczas operacji

Za monitorowanie pacjenta w trakcie operacji chirurgicznej odpowiada głównie anestezjolog i cały zespół anestezjologiczny. Sprawdza się, czy parametry życiowe nie zanikają, czy zastosowane leki wciąż odpowiednio działają, a jeśli przestają - lekarz zwiększa dawkę. Pozwala to na w pełni komfortowy przebieg zabiegu. 

Sprawdzane parametry to: tętno, rytm serca, EKG, ciśnienie tętnicze, częstotliwość oddechów, wysycenie krwi tlenem, saturacja. Dodatkowo sprawdza się, czy pacjent nie traci za dużo krwi, ponieważ wszystko to może mieć wpływ na zmianę leku lub modyfikację jego dawki. 

Czy znieczulenie jest bezpieczne?

Jeśli lek i jego dawka zostaną dobrane odpowiednio, znieczulenie uznaje się za procedurę bardzo bezpieczną. Często to właśnie ono umożliwia wręcz przeprowadzenie zabiegu. Ryzyko poważnych powikłań jest współcześnie znacznie mniejsze niż dawniej dzięki nowoczesnym lekom, monitorowaniu pacjenta i wysokim standardom bezpieczeństwa. 

Mimo tego po niektórych formach znieczulenia, zwłaszcza po znieczuleniu ogólnym, mogą okresowo pojawić się nieprzyjemne dolegliwości takie jak nudności, zawroty głowy, osłabienie, dreszcze, ból gardła po intubacji. O ewentualnym ryzyku zawsze warto porozmawiać ze swoim anestezjologiem.

Jak wygląda wybudzenie po zabiegu?

Wybudzenie po zabiegu to inaczej stopniowy powrót świadomości i normalnych funkcji organizmu po zakończeniu znieczulenia. Po zakończeniu operacji lekarz anestezjolog zmniejsza lub odstawia leki znieczulające, w efekcie czego pacjent zaczyna samodzielnie oddychać, stopniowo odzyskuje świadomość, a wszystko to przy bieżącym monitorowaniu funkcji życiowych. Takie wybudzanie może trwać od kilku minut do kilku godzin. Jest stopniowe, zatem pacjenta omija efekt szoku. Jednocześnie nie odczuwa bólu, ponieważ wciąż podawane są środki znieczulające. 

Jeśli natomiast stosowane było znieczulenie regionalne, pacjenta po operacji po prostu przewozi się na salę pooperacyjną, podaje się mu leki i płyny w kroplówce i czeka, aż znieczulenie ustąpi. W tym czasie pojawić się może mrowienie lub delikatne drętwienie operowanej kończyny. 

Bibliografia

1. Larsen R., Anestezjologia Larsen, Wydawnictwo Urban&Partner, Wrocław 2025.
2. https://pczkartuzy.pl/images/TeenGuide2021_Polish.pdf.