Czym jest medycyna pracy?

W skrócie:

• Medycyna pracy zajmuje się ochroną zdrowia pracowników oraz diagnostyką i profilaktyką chorób zawodowych.
• Lekarz medycyny pracy ocenia zdolność pracowników do wykonywania pracy oraz przeprowadza badania wstępne, okresowe i kontrolne.
• Pracownicy muszą przejść badania lekarskie przed podjęciem pracy, a ich brak uniemożliwia zatrudnienie.

Spis treści:

• Co to medycyna pracy?
• Jakie są zadania lekarza medycyny pracy?
• Jak przebiega konsultacja u lekarza medycyny pracy?
• Zasady okresowych badań pracy
• Czy można nie przejść badań do pracy i czy można podjąć zatrudnienie bez badań lekarskich?
• Czy należy przygotować się do badania medycyny pracy?

Jakie są zadania lekarza medycyny pracy?

Do zadań lekarza medycyny pracy należy:

• orzekanie, czy dany pracownik może wykonywać pracę na określonym stanowisku oraz w określonych warunkach, a jeśli nie, to z jakich przyczyn.
• Specjalista w zakresie medycyny pracy ocenia również stan zdrowia uczniów i studentów oraz wydaje orzeczenia lekarskie w zakresie zdolności uczniów i studentów do wykonywania wybranego zawodu lub kształcenia się na wybranym kierunku studiów (zawodu).
• Do kolejnych zadań lekarza medycyny pracy należy wydawanie zaświadczeń niezbędnych do uzyskania prawa jazdy oraz pozwolenia na broń.

Lekarz medycyny pracy przed wydaniem orzeczenia lekarskiego może posiłkować się opinią innych specjalistów i może skierować pacjenta na specjalistyczne badania rozszerzające diagnostykę. Takie dodatkowe konsultacje najczęściej wykonuje się u lekarza okulisty, laryngologa, kardiologa, neurologa, psychologa lub innych w zależności od stanu zdrowia pacjenta i stanowiska pracy.

Jak przebiega konsultacja u lekarza medycyny pracy?

Osoba chcąca rozpocząć pracę/naukę otrzymuje skierowanie do lekarza medycyny pracy na badania wstępne. Ma to na celu wykrycie ewentualnych przeciwwskazań do wykonywania danego rodzaju pracy lub kształcenia w danym kierunku zawodowym.

Konsultacja u lekarza medycyny pracy odbywa się na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę lub szkołę. Na skierowaniu wskazuje się stanowisko, na którym pracownik ma być zatrudniony, warunki, w jakich będzie wykonywał pracę oraz czynniki, w tym te potencjalnie szkodliwe, w których pracownik będzie wykonywał obowiązki zawodowe.

W czasie kontynuacji zatrudnienia, pracodawca zobowiązany jest kierować pracownika do lekarza medycyny pracy w celu potwierdzenia, czy stan zdrowia pracownika nie pogorszył się i czy nadal może kontynuować pracę na danym stanowisku pracy. W tym celu wykonuje się badania okresowe.

Czy można nie przejść badań do pracy i czy można podjąć zatrudnienie bez badań lekarskich?

Badania medycyny pracy mają za główny cel oszacować, czy dany pracownik jest zdolny do wykonywania pracy na wyznaczonym stanowisku pracy, w określonych warunkach, przy narażeniu na wskazane czynniki niebezpieczne. Osoba, która w wyniku wykonanych badań, zostanie oceniona jako niezdolna do pracy, według wymogów pracodawcy, nie może podjąć się obowiązków na danym stanowisku pracy.
Wobec powyższego nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia bez ważnych badań lekarskich. Pracodawca dopuszczający się takiego procederu naraża się na odpowiedzialność karną.

Czy należy przygotować się do badania medycyny pracy?

Aby badania medycyny pracy przebiegły sprawnie i bez problemów, należy odpowiednio się do nich przygotować. 

Należy pamiętać, aby zabrać ze sobą:

• skierowanie na badanie;
• dokument tożsamości;
• dokumenty poświadczające stan zdrowia, jeżeli pracownik cierpi na choroby przewlekłe;
• okulary/soczewki/aparat słuchowy, jeśli pracownik posiada problem ze wzrokiem lub słuchem;
• orzeczenia o niepełnosprawności, jeśli pracownik takie posiada.

Warto również pamiętać, że zastosowanie się do poniższych wskazówek może mieć wpływ na wynik przeprowadzonych badań. Dlatego też:

• jeżeli ma być pobierana krew, to powinno się zgłosić do lekarza na czczo, można pić wodę;
• w dniu poprzedzającym badania zaleca się unikać ciężkiego wysiłku fizycznego;
• w dniu badania i poprzedzającym należy powstrzymać się od picia alkoholu;
• warto przyjść na badania wypoczętym, wyspanym i zrelaksowanym.

Źródła

1. Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19970960593 (dostęp 22.02.2026)
2. Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Art. 229), https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19740240141 (dostęp 22.02.2026)
3. Internetowy System Aktów Prawnych, Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19960690332 (dostęp 22.02.2026)
4. Ministerstwo Zdrowia, Medycyna pracy – informacje o zadaniach i funkcjonowaniu służby, https://www.gov.pl/web/zdrowie/medycyna-pracy (dostęp 22.02.2026)
5. Państwowa Inspekcja Pracy, Profilaktyczna ochrona zdrowia pracowników – zasady i obowiązki, https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/profilaktyczna-ochrona-zdrowia-pracownikow-badania-lekarskie (dostęp 22.02.2026)
6. Centrum e-Zdrowia, Badania medycyny pracy dla pacjenta, https://pacjent.gov.pl/artykul/badania-do-pracy (dostęp 22.02.2026)