Czym są choroby autoimmunologiczne? Objawy, przyczyny, leczenie

W skrócie:

• Choroby autoimmunologiczne to te schorzenia, w których organizm sam atakuje własne tkanki. 
• Dokładne przyczyny występowania chorób autoimmunologicznych nie zostały jeszcze poznane.
• Najczęstsze objawy to chociażby uczucie zmęczenia, gorączki niezwiązane z infekcjami, bóle stawów, biegunki lub zaparcia. 
• Niektóre czynniki związane ze stylem życia mogą zwiększać ryzyko występowania chorób autoimmunologicznych, jak na przykład palenie papierosów, wysokoprzetworzona dieta, przewlekły stres. 

Spis treści:

Czym są choroby autoimmunologiczne i dlaczego organizm atakuje sam siebie?

Co to jest choroba autoimmunologiczna? Przede wszystkim należy wiedzieć, że układ odpornościowy i autoimmunologia to pojęcia ściśle ze sobą powiązane. Autoimmunizacja jest bowiem reakcją immunologiczną organizmu skierowaną przeciwko antygenowi lub grupie własnych antygenów. Wiąże się z utratą zdolności układu odpornościowego do rozróżniania antygenów „własnych” i „obcych”, co prowadzi do niszczenia własnych tkanek.

W rozwoju chorób autoimmunizacyjnych odgrywają rolę dwa główne patomechanizmy odpowiedzialne za uszkodzenie komórek i tkanek: komórkowy i humoralny. Współdziałanie obu tych mechanizmów odpowiada za wystąpienie objawów chorobowych. Wciąż niestety nie wiadomo, dlaczego organizm zaczyna atakować własne tkanki. Dokładne przyczyny chorób autoimmunologicznych nie zostały w pełni poznane, zidentyfikowano jedynie czynniki ryzyka.

Szacuje się, że schorzenia autoimmunologiczne dotyczą 3-8% światowej populacji ogólnej, z przewagą płci żeńskiej.

Najczęstsze objawy chorób autoimmunologicznych - kiedy zgłosić się do lekarza?

Objawy chorób autoimmunologicznych mogą być niezwykle szerokie, zależnie od tego, które tkanki i układy są atakowane przez komórki odpornościowe. Bardzo często obserwuje się objawy ogólne:

• osłabienie organizmu, uczucie zmęczenia;
• stany podgorączkowe lub gorączki;
• niewyjaśniona zmiana masy ciała.

Innymi objawami mogącymi sugerować choroby autoimmunologiczne są:

• bóle stawów i mięśni, sztywność stawów, obrzęk i ograniczenie ruchomości - np. w RZS, łuszczycowym zapaleniu stawów, ZZSK;
• wysypki skórne, zaczerwienienie skóry, nadwrażliwość na słońce - np. w toczniu układowym rumieniowatym;
• bóle brzucha, biegunki, zaparcia, problemy z wypróżnianiem - np. przy celiakii, chorobie Leśniowskiego-Crohna;
• nadmierna potliwość ciała, wahania nastroju, zaburzenia koncentracji - np. przy chorobie Hashimoto.

Wszystko zależy więc od tego, jakie tkanki własne zaatakuje organizm. Do lekarza zgłosić się należy zawsze wtedy, gdy niepokojące objawy trwają od dłuższego czasu, nie słabną pomimo leczenia zachowawczego (domowego), mają tendencję do nasilania się. Także wtedy, gdy chcemy kontrolnie sprawdzić stan swojego zdrowia.

Skąd biorą się choroby z autoagresji? Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładne przyczyny chorób autoimmunologicznych nie są znane. Nie wiadomo, dlaczego u niektórych osób organizm atakuje własną tarczycę lub jelita, a u innych nie, mimo że obie grupy są narażone na podobne czynniki ryzyka. Jednak czynnikami znacząco zwiększającymi predyspozycję do zachorowań są:

• palenie papierosów;
• nadmierna ekspozycja na promieniowanie słoneczne;
• kontakt z toksynami i chemikaliami;
• nieodpowiednia dieta bogata w żywność wysoko przetworzoną;
• przewlekły, silny stres;
• nieodpowiedni styl życia - mała ilość snu, niski poziom aktywności fizycznej;
• otyłość.

Najczęściej jednak jest to połączenie kilku czynników ryzyka i indywidualnych predyspozycji genetycznych Pacjenta.

Jak wygląda diagnostyka chorób autoimmunologicznych?

Diagnostyka chorób autoimmunologicznych opiera się na wywiadzie zdrowotnym i badaniach krwi. Złotym standardem laboratoryjnym jest ocena: morfologii, OB, CRP, elektrolitów, glukozy, prób wątrobowych, hormonów tarczycy. Wykonuje się także badania immunologiczne, w tym przeciwciała przeciwjądrowe ANA i przeciwciała swoiste dobierane zależnie od podejrzeń. Warto też wykonać badania obrazowe, np. USG, tomografię komputerową czy rezonans magnetyczny.

Leczenie chorób autoimmunologicznych - czy można je wyleczyć?

Całkowite wyleczenie większości chorób autoimmunologicznych niestety nie jest możliwe. Za pomocą odpowiednich metod można jednak uzyskać długi okres remisji (braku objawów) i zmniejszyć ryzyko postępu choroby czy powikłań. Celem postępowania jest wyciszanie układu immunologicznego i hamowanie stanów zapalnych.

Leczenie chorób autoimmunologicznych opiera się przede wszystkim na modyfikacji stylu życia (diety, poziomu aktywności, masy ciała, nałogów), ale nierzadko i na farmakoterapii (leki sterydowe, immunosupresyjne, hormonalne). Przy zaawansowanych przypadkach zastosowanie znajdują leki biologiczne, które ostatnimi czasy znacznie poprawiły rokowania wielu chorób z autoagresji.

Diagnostyka i leczenie chorób autoimmunologicznych w Salve

Diagnostyka i leczenie chorób autoimmunologicznych odbywa się również w placówkach medycznych Salve. Pacjenci poddawani są szczegółowym badaniom - zarówno obrazowym, jak i laboratoryjnych, na podstawie których ustalane jest rozpoznanie i dalsze postępowanie. Nad Pacjentem czuwa zespół interdyscyplinarny, składający się między innymi z lekarzy reumatologów, immunologów, dietetyków, fizjoterapeutów, psychologów. Pozwala to na kompleksowe podejście do problemu.

Na wizyty można umawiać się telefonicznie, osobiście lub za pośrednictwem wygodnego formularza online. Terminy nie są odległe, w związku z czym pacjent może jak najszybciej rozpocząć walkę ze swoimi problemami zdrowotnymi.

Bibliografia

Szczeblowska D., Hebzda A., Wojtuń S., Choroby autoimmunizacyjne w praktyce lekarskiej, Pediatr Med Rodz 2011, 7 (3), p 218-222.
Gutkowski K., Pluta A., Pluta A., Gutkowska D., Kamińska E., Autoimmune diseases, Przewodnik Lekarza, 6/2008.
Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.