Flegma w gardle - dlaczego się gromadzi i jak sobie z nią radzić

W skrócie:

• Flegma w gardle to gęsta wydzielina, która może pochodzić z nosa, zatok lub dolnych dróg oddechowych. Jej nadmierne gromadzenie się często wiąże się z infekcją lub podrażnieniem błon śluzowych.
• Najczęstsze przyczyny flegmy w gardle to infekcje dróg oddechowych, choroby zatok, alergie, refluks żołądkowo-przełykowy, palenie papierosów oraz suche powietrze.
• Flegma bez kataru może występować m.in. przy refluksie, chorobach oskrzeli i płuc lub przewlekłym podrażnieniu śluzówki gardła.
• Przewlekła flegma w gardle, utrzymująca się przez kilka tygodni lub miesięcy, wymaga konsultacji lekarskiej i ustalenia przyczyny dolegliwości.
• Leczenie flegmy w gardle zależy od jej przyczyny. W niektórych przypadkach konieczne jest zastosowanie leków, np. przeciwalergicznych lub antybiotyków przy określonych zakażeniach bakteryjnych.

Co oznacza flegma w gardle?

Mianem flegmy określa się gęstą wydzielinę spływającą z zatok przez tylną ścianę gardła lub wypływającą nosem, którą możemy odkrztuszać lub wydmuchiwać. Zwykle ma lekko zielonkawe lub żółtawe zabarwienie, a jej długotrwała obecność wiąże się z podrażnieniem błon śluzowych górnych dróg oddechowych i innymi konsekwencjami. 

Jej obecność oznacza, że organizm walczy z infekcją lub z przewlekłymi podrażnieniami. Za produkcję śluzu odpowiadają wyspecjalizowane komórki nabłonka zatok, nosa, tchawicy i oskrzeli. Wytwarzają mucyny - duże białka, które po połączeniu z wodą tworzą śluz o charakterystycznej lepkości. 

Skąd się bierze flegma w gardle? Przyczyny problemu

Istnieje kilka prawdopodobnych i częstych przyczyn obecności flegmy w gardle. Przeważnie są nimi:

• infekcje górnych dróg oddechowych - przeziębienie, grypa, angina, choroby infekcyjne zatok;
• refluks żołądkowo-przełykowy, czyli cofanie się treści pokarmowej z żołądka do przełyku wskutek niewydolności dolnego zwieracza przełyku;
• choroby zatok niezwiązane z infekcjami - np. alergiczne zapalenie zatok, polipy zatok, wady anatomiczne zatok;
• choroby oskrzeli i/lub płuc - np. astma oskrzelowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zapalenie płuc;
• przewlekłe odwodnienie i przebywanie w pomieszczeniu z bardzo suchym powietrzem;
• palenie papierosów i ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza, co prowadzi do podrażnienia śluzówki górnych dróg oddechowych.

Nieco więcej o możliwej przyczynie powiedzieć może kolor flegmy (np. zielony może występować przy infekcjach bakteryjnych, natomiast brązowy może wskazywać na domieszkę krwi i wymaga diagnostyki), a także objawy współistniejące. 

Dlaczego flegma pojawia się bez kataru?

Flegma może pojawiać się niezależnie od obecności kataru. Zwłaszcza jeśli problem nie dotyczy typowo infekcji górnych dróg oddechowych czy problemów z zatokami i samym nosem. Jeśli komórki wyłącznie oskrzeli będą produkować gęsty śluz, nie będzie on cofał się aż do nosa. Podobnie przy miejscowych podrażnieniach śluzówki katar nie jest standardowym objawem, zaś obronnie produkowana przez dany obszar flegma - już tak. 

Co robić, gdy flegma w gardle utrzymuje się miesiącami?

Długotrwałe utrzymywanie się flegmy powinno skłonić do poszukiwania przyczyn problemu. Najpierw często udajemy się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który na podstawie wywiadu i wstępnych badań zleci pierwsze postępowanie i w razie potrzeb przekieruje do odpowiedniego lekarza specjalisty. Najczęściej wykonywane badania to:

• oględziny gardła i badanie endoskopowe zatok;
• gastroskopia;
• RTG klatki piersiowej;
• spirometria;
• badanie laboratoryjne odkrztuszanej plwociny;
• badania krwi.

Decyzję o badaniach podejmuje lekarz. Leczenie zależy już od przyczyn flegmy. Dla przykładu, jeśli wiąże się ona z refluksem, postępowanie polegać będzie na modyfikacji diety, unikaniu czynników wywołujących epizody zgagi oraz na stosowaniu pomp protonowych w formie tabletek, których zadaniem jest zmniejszanie produkcji drażniącego kwasu solnego w żołądku. Z kolei przy infekcjach bakteryjnych lekarz przepisze antybiotyk. 

Jak złagodzić uczucie zalegającej flegmy?

Istnieje wiele domowych metod, które mogą rozrzedzić wydzielinę i wspomóc jej odkrztuszanie lub wręcz spowolnić jej produkcję. Są nimi:

• picie dużej ilości płynów, zwłaszcza wody i niesłodzonych naparów ziołowych;
• inhalacje z soli fizjologicznej przy użyciu nebulizatora - mogą wspomagać nawilżenie dróg oddechowych i ułatwiać usuwanie zalegającej wydzieliny;
• płukanie gardła ciepłą wodą z dodatkiem soli;
• irygacja z soli fizjologicznej do zatok;
• unikanie czynników ryzyka drażniących śluzówkę - np. papierosów, suchego powietrza, klimatyzacji, zanieczyszczeń, smogu, pyłów;
• dbanie o wilgotność powietrza w pomieszczeniach, w których się znajdujemy.

Dodatkowo warto wzmocnić odporność, co jest istotne zwłaszcza przy problemach infekcyjnych. Organizm dzięki temu szybciej zwalczy wirusy lub bakterie. Metody wzmacniania odporności to zdrowa dieta, suplementacja, sen i odpoczynek, unikanie stresu. 

Czy leki pomogą na flegmę w gardle?

Nie zawsze leki będą skutecznie likwidowały flegmę w gardle, ponieważ jest to objaw, a nie choroba. Należy zwalczyć przyczynę problemu, a nie zawsze dobrze reaguje ona na farmakoterapię. Leki najlepiej sprawdzą się przy infekcjach (np. antybiotyki na infekcję bakteryjną), choć można też sięgać po pompę protonową przy refluksie lub syropy osłonowe i nawilżające przy podrażnieniach. Dla porównania przy flegmie pojawiającej się u palaczy leki nie znajdują zastosowania. Tutaj należy bezwzględnie rzucić palenie. 

Flegma w gardle u dziecka

Przyczyny flegmy w gardle u dziecka mogą być identyczne, jak u pacjentów dorosłych. Należy udać się do pediatry, by mógł ustalić podłoże problemu. W między czasie należy podawać dziecku płyny w małych ilościach, ale często, a także można zastosować sól fizjologiczną w sprayu do nosa. 

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Flegma w gardle powinna skłonić do wizyty u lekarza, jeśli utrzymuje się kilka tygodni, znacznie uprzykrza codzienne funkcjonowanie lub towarzyszą jej objawy takie jak: wysoka gorączka, trudności w oddychaniu, ciągły kaszel, ogólne bardzo złe samopoczucie, dreszcze, krew lub ropa w plwocinie, trudności w przełykaniu pokarmów lub śliny. Wizyta u lekarza jest też kluczowa, jeśli flegma pojawia się u małych dzieci, kobiet ciężarnych i seniorów z osłabioną odpornością. 

Bibliografia:

1. Szczeklik A., Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medycyna Rodzinna, Kraków 2006.
2. Dołęgowska E., Włodarczyk E., Piłka E., Refluks krtaniowo-gardłowy w chorobach laryngologicznych u dzieci, Now Audiofonol, 2021; 10(1): 48–52.

Najczęściej zadawane pytania:

Czy ciągłe chrząkanie i zalegająca flegma w gardle mogą być ze sobą powiązane?

Tak, ciągłe chrząkanie często wiąże się z uczuciem zalegającej flegmy w gardle. Nadmiar śluzu podrażnia błonę śluzową, wywołując potrzebę odchrząkiwania i oczyszczania gardła. Przyczyną może być spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła, alergia, przewlekłe zapalenie zatok lub refluks. Częste chrząkanie może dodatkowo nasilać podrażnienie, dlatego przy utrzymujących się objawach warto skonsultować się z laryngologiem.

Czy flegma w gardle może być objawem refluksu żołądkowo-przełykowego?

Tak, uczucie zalegającej flegmy w gardle może być związane z refluksem żołądkowo-przełykowym, szczególnie jego postacią krtaniowo-gardłową. Cofająca się treść żołądkowa może podrażniać błonę śluzową gardła i krtani, powodując uczucie nadmiaru śluzu, chrząkanie, przewlekły kaszel lub chrypkę. Co ważne, dolegliwości te mogą występować nawet bez typowej zgagi. Same objawy nie wystarczają jednak do potwierdzenia refluksu.

Dlaczego flegma w gardle pojawia się po jedzeniu?

Uczucie flegmy w gardle po jedzeniu może mieć kilka przyczyn. Jedną z nich jest refluks, w którym cofająca się treść żołądkowa podrażnia gardło i wywołuje potrzebę odchrząkiwania. Dolegliwości mogą nasilać się szczególnie po obfitych lub tłustych posiłkach. Inną przyczyną może być zwiększona produkcja wydzieliny w nosie podczas jedzenia, np. po spożyciu ostrych potraw. Jeśli objawy utrzymują się przez dłuższy czas, warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia ich przyczyny.